Ґ
![]() | |||
Informacje podstawowe | |||
Majuskuła | Ґ | ||
---|---|---|---|
Minuskuła | ґ | ||
Podstawowe pismo | cyrylica | ||
Podstawowy alfabet | |||
Pochodzenie | |||
Oparty na grafemie | Г | ||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Ґ, ґ (ukr. ge) – piąta litera alfabetu ukraińskiego, czasami nieoficjalnie stosowana także w ortografii białoruskiej. Oznacza rzadko w tych językach występujący dźwięk [g], spotykany głównie w wyrazach zapożyczonych i transkrypcji nazw obcojęzycznych.
W zachodniej Rusi konieczność oddania dźwięku [g] pojawiła się już w średniowieczu, w związku z intensywnymi kontaktami z językiem niemieckim i polskim. W ówczesnej zachodnioruskiej ortografii używano do tego celu dwuznaku кг – być może pod wpływem greckiego dwuznaku γκ o tej samej funkcji. Postać litery Ґ pochodzi z bizantyjskiej greckiej kursywy, gdzie była jednym ze sposobów zapisu litery gamma; spotyka się ją tam już na przełomie XVI i XVII wieku. W grafii ukraińskiej litera ta pojawiła się dopiero w XIX wieku w Austro-Węgrzech. Innymi kandydatami dla oznaczenia dźwięku [g] były stary dwuznak кг oraz zapożyczone z alfabetu łacińskiego g. W Rosji natomiast litera Ґ weszła do użycia (w zapisie języka ukraińskiego) dopiero w roku 1905. W roku 1933 na polecenie władz ZSRR została usunięta z alfabetu ukraińskiego jako „burżuazyjna”, zachowała się częściowo wyłącznie w literaturze lingwistycznej w transkrypcji fonetycznej. Używana była jednak powszechnie na emigracji (do 1945 r. również w Polsce). Przywrócona do alfabetu ukraińskiego w roku 1990.
Oficjalnie litera Ґ nazywa się ґе; potocznie używane są także nazwy: ге з гачком i ге з гичкою.
Z literą Ґ związany jest stary spór o zakres jej użycia, trwający od XIX wieku między Ukraińcami z Zachodu i Wschodu. Chodzi głównie o pisownię zapożyczeń z języków zachodnich zawierających literę G. Ogólnie rzecz biorąc, dialekty wschodnie zapożyczały więcej za pośrednictwem języka rosyjskiego, z czego wynika wymowa i chęć pisowni Г (np. region – [rɛɦʲˈjon] регіон); z kolei do dialektów zachodnich więcej zapożyczeń trafiało bezpośrednio lub za pośrednictwem niemieckiego, polskiego, czeskiego i węgierskiego, z czego wynika wymowa i chęć pisowni Ґ ([rɛgʲˈon] реґіон). Obecne zasady ortografii nawiązują do zawartego w 1928 roku kompromisu, który zasadniczo bliższy był wymowie wschodniej. Jego zasadniczą wadą jest brak jasnych reguł, według których uczyniono pojedyncze ustępstwa na rzecz wymowy zachodniej.
Litera Ґ, ґ (rus. gie) jest piątą literą alfabetu rusińskiego i oznacza dźwięk [g]. Używany jest przez użytkowników tego języka we własnej leksyce (ґамба – pol. usta, ґывтнути – pol. połknąć), jak i w zapożyczeniach (машынґвер – z niemieckiego – karabin maszynowy).
Kodowanie
Znak | Ґ | ґ | ||
---|---|---|---|---|
Nazwa w Unikodzie | Cyrillic Capital Letter Ghe with Upturn[1] | Cyrillic Small Letter Ghe with Upturn[2] | ||
Kodowanie | dziesiętnie | szesnastkowo | dziesiętnie | szesnastkowo |
Unicode | 1168 | U+0490 | 1169 | U+0491 |
UTF-8 | 210 144 | d2 90 | 210 145 | d2 91 |
Odwołania znakowe SGML | Ґ | Ґ | ґ | ґ |
Macintosh Cyrillic | 162 | A2 | 182 | B6 |
Windows-1251 | 165 | A5 | — | — |
KOI8-U | 189 | BD | — | — |
Przypisy
- p
- d
- e
Podstawowe litery i litery używane w językach słowiańskich | |
---|---|
Inne litery | |
Litery nieużywane współcześnie | |
Digrafy |
|
Trigrafy | |
Tetragrafy |
|
Pentagrafy | |
Elementy systemu liczbowego i inne znaki |
|
- Zobacz też
- Lista liter cyrylicy
- Głagolica
- ISO 9