Arthur Koestler
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 5 września 1905 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 marca 1983 |
Zawód, zajęcie | pisarz |
Małżeństwo | Cynthia Jefferies (od 1965 do 1983), Mamaine Koestler (od 1950 do 1952), Dorothy Ascher (od 1935 do 1949) |
Arthur Koestler (ur. 5 września 1905 w Budapeszcie, zm. 3 marca 1983 w Londynie) – angielski pisarz i dziennikarz, pochodzenia węgierskiego.
Życiorys
Koestler był z pochodzenia zasymilowanym węgierskim Żydem. Był poliglotą. Już w wieku 10 lat płynnie mówił po węgiersku (po matce), niemiecku (używany przez rodzinę), angielsku i francusku. Znał także jidysz, aby rozmawiać z dziadkiem. Później w Palestynie i ZSRR opanował hebrajski i rosyjski. Wykształcenie inżynierskie zdobył w Wiedniu. Był pracownikiem Wydawnictwa Ullstein. Jako dziennikarz przebywał w Palestynie, ZSRR i Hiszpanii.
W Berlinie w 1931 wstąpił do partii komunistycznej i został agentem Kominternu. W 1932 zadenuncjował w sowieckiej tajnej policji swoją byłą przyjaciółkę Nadieżdę Smirnową, która w wyniku donosu została skazana na śmierć[1]. Był świadkiem głodowej śmierci milionów ludzi podczas wielkiego głodu na Ukrainie, lecz za sprawą ideologii udało mu się zinterpretować fakty nie jako narodową tragedię, lecz krok naprzód w ewolucji ludzkości. Uważał, że konający na ulicach z głodu ludzie są „wrogami ludu, którzy wolą żebrać niż pracować”. Sądził, wraz z mieszkającym z nim w Charkowie fizykiem Aleksandrem Weissbergiem-Cybulskim, że zniszczenie wsi ukraińskiej godzi się z ogólną historią postępu ludzkości. Koestler opuścił ZSRR w 1933, a na jego pożegnanie Weissberg na stacji powiedział: „Cokolwiek by się działo, wysoko dzierż sztandar Związku Radzieckiego!”[2].
Z partii komunistycznej wystąpił w 1938. Rozczarowanie do komunizmu zrelacjonował w The God That Failed w 1950. Swoje przeżycia z lat 1939–1940, kiedy jako podejrzany cudzoziemiec przetrzymywany był w Camp Vernet przez Francuzów i Anglików, przedstawił w Scum of the Earth (1941). Jego najgłośniejszą powieścią była Ciemność w południe (Darkness at Noon), poświęcona wielkiej czystce w ZSRR w latach 1934–1939.
Pod koniec życia zainteresował się parapsychologią. W testamencie przeznaczył fundusze na utworzenie uniwersyteckiej katedry parapsychologii w Edynburgu. Był członkiem Stowarzyszenia Dobrowolnej Eutanazji. W 1976 u Koestlera zdiagnozowano chorobę Parkinsona, a trzy lata później przewlekłą białaczkę limfatyczną w jej stadium terminalnym. Wraz z żoną w 1983 roku w Londynie popełnił samobójstwo.
W 1998 popiersie Koestlera zostało usunięte z budynku Uniwersytetu w Edynburgu po ujawnieniu gwałtów, których się dopuścił[3].
W 2009 w Budapeszcie na Lövölde tér postawiono pomnik pamięci pisarza autorstwa Imrego Vargi. Koestler do 11. roku życia mieszkał w pobliżu, na Szív utca; w 2005 przyznano mu pośmiertnie tytuł zasłużonego obywatela miasta.
Poglądy
Uważał, że ludzki stosunek do świata rzeczywistego rozgrywa się na trzech poziomach. Pierwszym są zmysły, drugim jest myślący umysł, a trzecim duch i zdolność pojmowania uczucia oceanicznego[4].
Wybrane dzieła
- The Thirteenth Tribe 1976, ISBN 0-394-40284-7 – książka stawiająca tezę, że większość współczesnych Żydów aszkenazyjskich wywodzi się od Chazarów
- Ciemność w południe, Warszawa 1990, ISBN 83-06-02024-3.
- Call-Girls, 2006, Bellona, ISBN 83-11-10384-4 – opowieść o fikcyjnej konferencji naukowej poświęconej ocaleniu świata, pokazująca niektóre patologie świata nauki, takie jak brak samokrytycyzmu, mody intelektualne i utarte schematy myślowe, nakazujące ogółowi wyznawać nawet teorie nieprzystające do rzeczywistości
- Lunatycy, 2002, Zysk i S-ka, ISBN 83-7150-539-6 – popularnonaukowa rozprawa o tym, jak ewoluowały teorie kosmologiczne od czasów antycznych do Galileusza i Newtona, co jest pretekstem do poruszenia roli autocenzury, polityki i religii w badaniach naukowych.
- Płomień i lód. Przygody mojego życia, 2009, Magnum, ISBN 978-83-89656-58-2, wybór z fragmentów czterech tomów autobiografii Arthura Koestlera
Przypisy
- ↑ Frances Stonor Saunders, The Cultural Cold War, 2013, The New Press, s. 51, ISBN 978-1-59558-914-9.
- ↑ Timothy Snyder, Skrwawione ziemie, 2011, Świat Książki, s. 76, ISBN 978-83-7799-456-6.
- ↑ DavidD. Cesarani DavidD., Arthur Koestler: The Homeless Mind, London: Heinemann, 1998, ISBN 0-434-11305-0, OCLC 41959479 .
- ↑ AdamA. Nicolson AdamA., Krzyk morskich ptaków, Kraków: Znak, 2017, s. 25, ISBN 978-83-240-4244-9 .
- p
- d
- e
XX wiek |
|
---|---|
XXI wiek |
|
- ISNI: 0000000121347896
- VIAF: 59084510
- LCCN: n79109681
- GND: 118564536
- NDL: 00446014
- LIBRIS: 64jlmw9q02crrlt
- BnF: 11909922t, 17751064v
- SUDOC: 026951797
- SBN: CFIV007926
- NLA: 35278176
- NKC: jn20000603447
- DBNL: koes002
- BNE: XX929685
- NTA: 068778783
- BIBSYS: 90093796
- CiNii: DA00142242
- Open Library: OL67707A
- PLWABN: 9810555230205606
- NUKAT: n94000076
- OBIN: 31324
- J9U: 987007263919605171
- PTBNP: 41582
- CANTIC: a10456776
- LNB: 000007392
- NSK: 000175634
- BNA: 000050099, 000052379
- CONOR: 30893923
- BNC: 000042370
- ΕΒΕ: 62131, 78672
- BLBNB: 000258481
- KRNLK: KAC199615234
- LIH: LNB:li9;=Bu
- NSZL: 93220
- PWN: 3923622
- Britannica: biography/Arthur-Koestler
- Treccani: arthur-koestler
- Universalis: arthur-koestler
- NE.se: arthur-koestler
- SNL: Arthur_Koestler
- VLE: arthur-koestler
- Catalana: 0035821
- DSDE: Arthur_Koestler
- Hrvatska enciklopedija: 32228