Fortunat Saryusz Wolski
![]() Oficer 3 Pułku Piechoty Liniowej | |
porucznik | |
Data i miejsce urodzenia | 2 października 1801 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 kwietnia 1848 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | Armia Polska |
Jednostki | Szkoła Podchorążych w Warszawie, 3 Pułk Piechoty Liniowej |
Główne wojny i bitwy | Stoczek, Olszynka Grochowska, Bronisze |
Późniejsza praca | dzierżawca majątku ziemskiego, zawiadowca, stacji kolei żelaznej |
Odznaczenia | |
![]() |
Fortunat Amadeusz Józef Saryusz Wolski herbu Jelita[1] (ur. 23 października 1801 we wsi Ruda Maleniecka w powiecie koneckim w dawnym Królestwie Polskim[2], zm. 19 kwietnia 1848 w Rudzie Guzowskiej[3], obecnie przedmieście Żyrardowa) – sierżant w Szkole Podchorążych, oficer powstania listopadowego, kawaler Krzyża Złotego Orderu Virtuti Militari, urzędnik Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.
Życiorys
Rodzicami byli Franciszek Saryusz Wolski herbu Jelita[4], dziedzic Ostałówka ziemi opoczyńskiej oraz Pelagia z domu Pniewska[5]. Ojciec, zwany „majorem”, weteran wojen napoleońskich[6], był prawdopodobnie porucznikiem 8 Pułku Piechory Księstwa Warszawskiego, który podał się do dymisji, aby nie służyć pod komendą rosyjską po upadku Księstwa Warszawskiego[7].
Fortunat Wolski był sierżantem 3 Pułku Piechoty Liniowej w Szkole Podchorążych w Warszawie[8]. Nie brał udziału w wydarzeniach nocy z 29 na 30 listopada 1830, które były początkiem powstania listopadowego, ponieważ leżał tego wieczoru chory w Szpitalu Ujazdowskim[9]. 9 grudnia awansował na podporucznika[8], następnie był przydzielony do 3 Pułku Piechoty Liniowej[10]. 13 czerwca 1831 awansował na porucznika 12 Pułku Piechoty Liniowej. Odznaczył się w bitwach pod Stoczkiem 14 lutego 1831[11] i w Olszynce Grochowskiej 25 lutego[12]. W czasie bitwy o Olszynkę został ranny w obie nogi, a jego brat Leopold Aleksander zmarł z odniesionych podczas bitwy ran[13]. 17 sierpnia 1831 rekonesans, w którego skład wchodziły dwa bataliony 3 Pułku Piechoty, wpadł w zasadzkę i poniósł klęskę w bitwie pod Broniszami. Wiadomość o porażce zawinionej przez niekompetentnych dowódców negatywnie wpłynęły na nastrój w armii, a szczególnie na wzajemne zaufanie żołnierzy i oficerów. Dla podniesienia morale wojska 19 sierpnia w Kwaterze Głównej na Czystem rozkazem dziennym za bitwę pod Broniszami nadano 9 złotych i 21 srebrnych krzyży Virtuti Militari[14]. Fortunat Saryusz Wolski został odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari[15]. Po krwawych walkach ze szturmującymi miasto wojskami rosyjskimi Warszawa skapitulowała. W nocy z 7 na 8 września w Pałacu Namiestnikowskim podpisano układ, na mocy którego armia miała opuścić Warszawę i Pragę i skierować się w stronę województwa płockiego[16]. Wobec zaprzestania przez wojsko działań zbrojnych i perspektywy internowania na terenie Prus, Fortunat Wolski złożył dymisję i 30 września został zwolniony z wojska. Powrócił z województwa płockiego do Warszawy 7 października[17].
Po upadku powstania liczni jego uczestnicy, zwłaszcza słuchacze Szkoły Podchorążych, zostali postawieni przed Sądem Najwyższym Kryminalnym z zarzutami:
....podżegania do krwawego powstania w dniu 29 listopada 1830 wynikłego, i o morderstwa, jakie na osobach Generałów Polskich, tudzież Officerów Rossyiskich i Polskich dokonane zostały[18].
Fortunat Wolski był więziony przez kilka miesięcy[6] w związku z prowadzonym śledztwem i procesem. Po zwolnieniu z więzienia Fortunat Wolski objął dzierżawę rządowej wsi Jabłonica[19]. Ze względu na złe wyniki ekonomiczne w 1844 zrezygnował z dzierżawy i przyjął stanowisko zawiadowcy stacji Wola Guzowska na świeżo uruchomionym pierwszym odcinku Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej[20]. W następnym roku zachorował, był leczony w Szpitalu Ewangelickim w Warszawie prowadzonym przez doktora Ferdynanda Dworzaczka. Zmarł 19 kwietnia 1848 w Rudzie Guzowskiej i został pochowany na cmentarzu w Wiskitkach.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Nekrolog_Fortunata_Wolskiego.jpg/447px-Nekrolog_Fortunata_Wolskiego.jpg)
Rodzina
Żoną Fortunata była Izabella z domu Kaniewska (1809-1856)[21]. Mieli córki: Pelagię (1834-1895), żonę Franciszka Ludwika Bratkowskiego (ur. 1832), Józefę Kozłowską (1837-?), żonę Wincentego Anastazego Kozłowskiego (ur. 1831), Jadwigę (1840-1905), odważną kurierkę Rządu Narodowego w czasie Powstania Styczniowego[22], kanoniczkę, Wandę Umińską (1841-1926), uczestniczkę Powstania Styczniowego, działaczkę niepodległościową i syna Mieczysława (1844-1904), uczestnika Powstania Styczniowego, przemysłowca i filantropa.
Odznaczenia
- Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari
Przypisy
- ↑ Na mocy decyzji Rady Stanu Królestwa Polskiego..., „Gazeta Codzienna” (3001), crispa.uw.edu.pl, 10 listopada 1840 [dostęp 2023-01-23] .
- ↑ Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego [online], geneteka.genealodzy.pl [dostęp 2023-01-19] .
- ↑ Genealodzy PLG.P. Genealogia Genealodzy PLG.P., Metryki – Skanoteka – Baza skanów akt metrykalnych [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2023-01-19] .
- ↑ ElżbietaE. Sęczys ElżbietaE., Poland. Naczelna Dyrekcja ArchiwówP.N.D.A. Państwowych Poland. Naczelna Dyrekcja ArchiwówP.N.D.A., Szlachta guberni augustowskiej, lubelskiej i radomskiej wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, Warszawa 2018, s. 482, ISBN 978-83-65681-33-1, OCLC 1111578847 [dostęp 2023-01-21] .
- ↑ Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego [online], geneteka.genealodzy.pl [dostęp 2023-01-19] .
- ↑ a b WandaW. Umińska WandaW., Wspomnienia Wandy z Wolskich Umińskiej (1841-1926), Warszawa 2020, s. 17, ISBN 978-83-286-0129-1, OCLC 1235433957 [dostęp 2023-01-20] .
- ↑ Wiadomości Krajowe, „Kuryer Litewski” (5), w drukarni XX. Pijarów, 25 stycznia 1816 [dostęp 2023-01-20] (pol.).
- ↑ a b Postępuią na Podporuczników ze Szkoły Podchorążych Piechoty, [w:] Rozkaz Dzienny w Kwaterze Główney w Warszawie dnia 9 grudnia 1830 / dyktator J. Chłopicki, crispa.uw.edu.pl .
- ↑ Juljusz StanisławJ.S. Harbut Juljusz StanisławJ.S., Noc listopadowa w świetle i cieniach procesu przed Najwyższym Sądem Kryminalnym, Skład Główny „Książnica-Atlas”, 1926, s. 164 [dostęp 2023-01-20] (pol.).
- ↑ Przeznaczeni zostają Awansowani Rozkazem dziennym z dnia 9 b. m. ze Szkoły Podchorążych Piechoty, [w:] Rozkaz Dzienny w Kwaterze Główney w Warszawie dnia 16 grudnia 1830 / dyktator J. Chłopicki, crispa.uw.edu.pl .
- ↑ EdmundE. Callier EdmundE., Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831, Nakładem wydawcy, 1887, s. 5 [dostęp 2023-01-21] (pol.).
- ↑ EdmundE. Callier EdmundE., Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831, nakładem wydawcy, 1887, s. 36 [dostęp 2023-01-21] (pol.).
- ↑ WandaW. Umińska WandaW., Wspomnienia Wandy z Wolskich Umińskiej (1841-1926), Warszawa 2020, s. 242, ISBN 978-83-286-0129-1, OCLC 1235433957 [dostęp 2023-01-21] .
- ↑ WacławW. Tokarz WacławW., Armja Królestwa Polskiego (1815-1830), Piotrków 1917, s. 210 [dostęp 2023-01-21] .
- ↑ TarnowskiT. Stanisław TarnowskiT., Xięga Pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830; zawierająca spis imienny dowódzców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy Armii Polskiej w tymż roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militarii” ozdobionych, 1881, s. 133 [dostęp 2023-01-19] (pol.).
- ↑ MirosławM. Krajewski MirosławM., Usque ad finem. Powstanie listopadowe i partyzantka 1833 r. na ziemi dobrzyńskiej, Rypin: Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, 2011, s. 26, ISBN 978-83-63043-01-8 [dostęp 2023-01-24] .
- ↑ Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych, tudzież urzędników wojskowych Armii Polskiej, będących w czynnej służbie na dniu 29 listopada 1830 roku, którzy wykonali na [nowo] przysięgę wierności Najjaśniejszemu Cesarzowi i Królowi i dopełnili przepisanych formalności, [sporządzona w roku 1832], [w:] KOMISJA RZĄDOWA WOJNY, sygnatura 478, AGAD, 1832, karta 128 poz.1485 [dostęp 2023-01-23] .
- ↑ Represje po upadku powstania listopadowego – Archiwum Państwowe w Lublinie [online] [dostęp 2023-01-21] (pol.).
- ↑ Niska Jabłonica – Borkowice Gmina [online], www.borkowice.gmina.pl [dostęp 2023-01-22] .
- ↑ Żyrardów Miasto JednejŻ.M.J. Fabryki Żyrardów Miasto JednejŻ.M.J., Żyrardów – Miasto jednej fabryki: Epizod 36: Jak Ruda Guzowska Drogę Żelazną otrzymała – historia Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej [online], Żyrardów - Miasto jednej fabryki, 29 listopada 2013 [dostęp 2023-01-22] .
- ↑ Genealodzy PLG.P. Genealogia Genealodzy PLG.P., Metryki – Skanoteka – Baza skanów akt metrykalnych [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2023-01-22] .
- ↑ MariaM. Bruchnalska MariaM., Ciche bohaterki. Udział kobiet w Powstaniu Styczniowem, Miejsce Piastowe: Towarzystwa św. Michała Archanioła, 1934, s. 273 [dostęp 2023-01-22] .
Bibliografia
- WandaW. Umińska WandaW., Wspomnienia Wandy z Wolskich Umińskiej (1841-1926), Warszawa 2020, ISBN 978-83-286-0129-1, OCLC 1235433957 [dostęp 2023-01-21] .
- EdmundE. Callier EdmundE., Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831, nakładem wydawcy, 1887 [dostęp 2023-01-21] (pol.).
Linki zewnętrzne
- MichałM. Kochanek MichałM., Bitwa na przedpolu Warszawy 17 sierpnia 1831 roku [online], wmom.pl [dostęp 2023-01-23] .