Gorzknik kanadyjski
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | jaskropodobne | ||
Rząd | jaskrowce | ||
Rodzina | jaskrowate | ||
Rodzaj | gorzknik | ||
Gatunek | gorzknik kanadyjski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Hydrastis canadensis L. Syst. nat. ed. 10, 2:1088. 1759 | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() | |||
|
Gorzknik kanadyjski[4] (Hydrastis canadensis L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju gorzknik (Hydrastis L.). Pochodzi z Ameryki Północnej (Stany Zjednoczone, Kanada). Ze względu na duże zapotrzebowanie na kłącze stanowiące surowiec leczniczy roślina została w znacznym stopniu wyniszczona. W Polsce bywa spotykana w uprawie[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Hydrastis_canadensis_%28goldenseal%29_%28Flint_Ridge%2C_Ohio%2C_USA%29_2_%2826764491885%29.jpg/180px-Hydrastis_canadensis_%28goldenseal%29_%28Flint_Ridge%2C_Ohio%2C_USA%29_2_%2826764491885%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Hydrastis_canadensis_JRVdH_01.jpg/180px-Hydrastis_canadensis_JRVdH_01.jpg)
- Pokrój
- Bylina wysokości 20–30 cm o grubych kłączach.
- Liście
- 2 lub 3 dość duże, 3–5 dłoniastoklapowane (palczastodzielne), ząbkowane.
- Kwiat
- Pojedynczy, w szczycie, zielonawy. Okwiat 3-działkowy, składający się z żółtawych lub zielonawych pręcików i słupków.
- Owoc
- Niewielkie, czerwone jagody, jedno lub dwunasienne, zebrane w zbity, główkowaty owoc zbiorowy, podobny do maliny.
- Kłącze
- Powyginane i guzkowate o długości około 5 cm i grubości 5–10 mm. Powierzchnia jest żółtawa lub brunatnoszara, nieregularnie pomarszczona. Nasady łodyg i łuskowate liście znajdują się na powierzchni górnej. Przełam jest gładki, żywicowaty. Powierzchnia przekroju poprzecznego jest żółtawobrunatna i wykazuje obecność dość szerokiej kory i pierścień 12 do 20 odlegle ułożonych wiązek naczyniowych i duży, położony centralnie rdzeń[5].
Systematyka
Roślina stanowi jedynego współczesnego przedstawiciela linii rozwojowej siostrzanej dla rodzaju glaucidium (Glaucidium), wraz z którym tworzy klad bazalny w obrębie rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Ze względu na swą odrębność filogenetyczną roślina ta podnoszona jest do rangi podrodziny Hydrastidoideae Martynov[6] lub nawet rodziny gorzknikowate (Hydrastidaceae Martynov), siostrzanej dla jaskrowatych (system Reveala z 1999)[7].
Zastosowanie
- Surowiec zielarski[5]
- Kłącze gorzknika kanadyjskiego (Hydrastis rhizoma) – całe lub rozdrobnione, wysuszone kłącze i korzeń o zawartości minimum 2,5% hydrastyny oraz 3,0% berberyny.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
- ↑ Hydrastis canadensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 101, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4 .
- ↑ Family: Ranunculaceae. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-01]. (ang.).
- ↑ Hierarchical position of the Family Hydrastidaceae. Crescent Bloom. [dostęp 2011-03-27]. (ang.).
Bibliografia
- Rośliny użytkowe. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. ISBN 83-09-00256-4.
- Britannica: plant/goldenseal
- EoL: 594852
- Flora of North America: 220006616
- GBIF: 3033110
- identyfikator iNaturalist: 118768
- IPNI: 305699-2
- ITIS: 18781
- NCBI: 13569
- Plant Finder: 286138
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): tro-27100410
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:305699-2
- identyfikator Tropicos: 27100410
- USDA PLANTS: HYCA
- CoL: 6MJ22