Ivar Aasen
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 5 sierpnia 1813 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 23 września 1896 | ||
Zawód, zajęcie | nauczyciel, poeta i językoznawca | ||
![]() | |||
|
Ivar Andreas Aasen (wym. [ˈiːvɑr ˈɔːsn̩], ur. 5 sierpnia 1813 w Ørsta, zm. 23 września 1896 w Oslo) – norweski nauczyciel, poeta, językoznawca i dialektolog, stworzył język neonorweski – nynorsk.
Życiorys
Ivar Andreas Aasen urodził się 5 sierpnia 1813 roku w Ørsta[1][2][3]. Pochodził z rodziny chłopskiej, w wieku trzech lat stracił matkę a w wieku 13 lat ojca[2]. Do szkoły poszedł dopiero w wieku lat 18[2]. W latach 1833–1835 mieszkał u pastora H. C. Thoresena w Herøy, który dawał mu lekcje z łaciny, historii, geografii, retoryki i poezji[2]. W 1835 roku został prywatnym nauczycielem w Skodje, gdzie spędził siedem lat[2][3]. Tam też rozpoczął pracę nad językiem norweskim[2]. Studiował również gramatykę języka niemieckiego, angielskiego i francuskiego[2]. W tym samym czasie poświęcał się również botanice[2].
W 1836 roku opublikował swój program polityki językowej[2]. W Norwegii toczyła się wówczas debata na temat języka narodowego[2]. Aasen był przeciwnikiem stosowania w Norwegii języka duńskiego[2]. Widział potrzebę odrębnego pisanego języka narodowego na bazie lokalnych dialektów[2]. Badał język staronorweski a następnie przeprowadził badania współczesnych mu dialektów, które uznawał za najbliższe językowi staronorweskiemu[1]. Wyniki badań opublikował w 1848 roku w gramatyce dialektów norweskich Det norske folkesprogs grammatik i w 1850 roku w słowniku dialektów norweskich Ordbog over det norske Folkesprog[1]. W 1848 roku Aasen zdobył stypendium, które pozwoliło mu poświęcić się wyłącznie pracy lingwistycznej[1]. W 1854 roku wydał drukiem program narodowego języka norweskiego Grundtanker til en Afhandling for en norsk Sprogform[2].
Na podstawie badanych przez siebie gwar chłopskich na terenie niemal całej Norwegii, Aasen stworzył jeden z pisanych standardów języka norweskiego – landsmål[1][2], który od 1929 roku nazywany jest nynorsk. W 1864 roku opublikował jego gramatykę – Norsk Grammatikk a w 1873 roku słownik – Norsk Ordbog[1]. Aasen pisał w stworzonym przez siebie języku: pieśni narodowe, nowele, poematy (Symra 1863) i dramaty (Ervingen, 4 wyd. 1887). Język Aasena szybko zdobył popularność i uzyskał status języka oficjalnego na równi z duńsko-norweskim[1].
Aasen zmarł 23 września 1896 roku w Oslo[2][3].
Publikacje
Lista publikacji podana za Norsk biografisk leksikon[2]:
- Om vort Skriftsprog, 1836
- Reise-Erindringer og Reise-Indberetninger 1842–47
- Det norske Folkesprogs Grammatikk, 1848
- Fem Viser i søndre Søndmørs Almuesprog, 1843
- Ordbog over det norske Folkesprog, 1850
- Prøver af Landsmaalet i Norge, 1853
- Grundtanker til en Afhandling for en norsk Sprogform, 1854
- Ervingen, syngespel, 1855
- Norske Ordsprog, 1856
- Symra, diktsamling, 1863
- Norsk Grammatikk, 1864
- Norsk Ordbog, 1873
- Norske Minnestykke, 1921–23
- Norsk Maalbunad, 1876
- Norsk Navnebog, 1878
- Brev og dagbøker, 1957–60
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f g Ivar Aasen, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-12-14] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Tove Bull: Ivar Aasen. W: Norsk biografisk leksikon. 2009-02-13. [dostęp 2017-12-14]. (norw.).
- ↑ a b c Tove Bull: Ivar Aasen. W: Store norske leksikon. 2017-07-15. [dostęp 2017-12-14]. (norw.).
Bibliografia
- Pisarze świata: słownik encyklopedyczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 10–11.
- ISNI: 0000000108745232
- VIAF: 17237467
- LCCN: n79011248
- GND: 11864355X
- LIBRIS: 31fhkmbm4gznlfl
- BnF: 120270952
- SUDOC: 028434978
- NLA: 35708055
- NKC: ola2002139669
- NTA: 070219893
- BIBSYS: 90064083
- CiNii: DA09554089
- Open Library: OL41479A
- PLWABN: 9810702665205606
- NUKAT: n2003081296
- CONOR: 71197027
- ΕΒΕ: 114349
- LIH: LNB:V*109408;=BI
- PWN: 3864970
- Britannica: biography/Ivar-Andreas-Aasen
- Treccani: ivar-aasen
- NE.se: ivar-aasen
- Nacionālā enciklopēdija: 128925
- SNL: Ivar_Aasen
- VLE: ivar-aasen
- Catalana: 0000029
- DSDE: Ivar_Aasen
- Hrvatska enciklopedija: 20