Jan Wałach
![]() | Ten artykuł dotyczy artysty. Zobacz też: Jan Wałach – polski działacz państwowy, wicewojewoda bielski. |
![]() Jan Wałach | |||
Data i miejsce urodzenia | 8 sierpnia 1884 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 30 czerwca 1979 | ||
Narodowość | polska | ||
Dziedzina sztuki | grafika, malarstwo, rzeźbiarstwo | ||
|
Jan Wałach (ur. 8 sierpnia 1884 w Istebnej, zm. 30 czerwca 1979 tamże) – polski grafik, malarz i rzeźbiarz, mistrz drzeworytu.
Życiorys
Wałach był góralem z Beskidu Śląskiego, który urodził się w Andziółówce, istebniańskim przysiółku. Po ukończeniu czteroklasowej szkoły powszechnej w Istebnej oraz Polskiego Gimnazjum Macierzy Szkolnej w Cieszynie uczył się w zakopiańskiej Szkole Rzemiosła Artystycznego obecnie Szkoła Przemysłu Drzewnego (1902–1904)[1], później zaś studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Józefa Mehoffera, Juliana Fałata, Ferdynanda Ruszczyca, Jana Stanisławskiego (1904–1908). Studia uzupełniał w Paryżu – w Académie Julian i w pracowni Fernanda Cormona w École des beaux-arts (1908–1910).
Podczas I wojny światowej, w latach 1914–1918, odbył służbę wojskową w 100 Pułku Piechoty Austro-Węgier. Przez dowódcę oddziału Franciszka Latinika został mianowany malarzem i medalierem pułkowym[2]. W tym okresie największy rozgłos uzyskał obraz bitwy pod Gorlicami w 1915 r., który przedstawiał zdobycie przez polskie pułki góry Pustki[3].
Debiutował wystawą rysunku w 1904 r. w Mińsku. „Odkryty” i systematycznie promowany przez swego długoletniego mecenasa, Jerzego Warchałowskiego, wystawiał później swe prace na wystawach zbiorowych w Krakowie, Katowicach i Warszawie. Znaczny rozgłos, również ze względu na całą gamę bardzo zróżnicowanych recenzji, przyniosła mu zorganizowana w 1934 r. pod protektoratem wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego wystawa indywidualna w Kamienicy Baryczków na Rynku Starego Miasta w Warszawie. Za granicą wystawiał głównie grafiki: w Paryżu (1937, brązowy medal za drzeworyty), Londynie, Amsterdamie, Chicago i Hamburgu (w latach 1937–1939).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Jan_Walach_crucifix_Christ_face.jpg/220px-Jan_Walach_crucifix_Christ_face.jpg)
Technikami malarskimi stosowanymi przez Wałacha były malarstwo olejne i gwasz, rzadziej akwarela. Na swych obrazach, którym już wówczas zarzucano naiwność lub akademizm, przedstawiał pejzaże, martwe natury i sceny rodzajowe. Szczególną sławę przyniosły mu natomiast rysunki i drzeworyty, w których utrwalał typy góralskie, architekturę, drobne scenki z życia beskidzkiej wsi oraz liczne tematy sakralne. Projektował witraże (m.in. kościoły parafialne w Chybiu, Goleszowie i Jedliczach koło Jasła), zdobił wnętrza kościołów w Istebnej, Jaworzynce, Koniakowie (malowidła nie zachowane) i Wiśle (malowidła nie zachowane), dla wielu innych kościołów wykonał szereg obrazów olejnych. Zajmował się też rzeźbą sakralną – wykonał m.in. krucyfiksy z narteksu archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach[4] i kościoła garnizonowego w Radomiu.
Po II wojnie światowej tworzył samotnie i w zapomnieniu, nie opuszczając prawie swej małej istebniańskiej pracowni, a jego prace pojawiały się jedynie na prowincjonalnych wystawach. Jego śmierć przeszła bez rozgłosu. Pochowany został na cmentarzu komunalnym za kościołem Dobrego Pasterza w Istebnej[5].
Dopiero w 1999 r. wielka wystawa retrospektywna dzieł artysty, zorganizowana przez Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach i eksponowana kolejno w Zabrzu, Katowicach, Koszycach, Krakowie, Zakopanem i znów w warszawskiej Kamienicy Baryczków przywróciła go szerszemu gronu odbiorców.
Od 21 listopada do 16 grudnia 2018 r. w Muzeum Beskidzkim im. A. Podżorskiego w Wiśle była czynna wystawa Artystyczna droga Jana Wałacha do niepodległej Polski. Ekspozycja prezentowała bogaty zbiór prac artysty z lat 1914–1918[6].
W Istebnej na Andziołówce można zwiedzać Muzeum Biograficzne J. Wałacha. Do swej śmierci w 2015 r. opiekowała się nim córka artysty, Barbara Wałach (1940–2015).
Przypisy
- ↑ MirosławM. Fazan MirosławM., FranciszekF. Serafin FranciszekF., Śląski słownik biograficzny. Seria nowa, wyd. 1, Katowice: Wydawn. Uniwersytetu Śląskiego, 1999–, ISBN 83-226-0833-0, OCLC 43050464 [dostęp 2019-04-26] .
- ↑ O twórczości Jana Wałacha na wykładzie MUR. Zwrot. Miesięcznik Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Republice Czeskiej, 6 kwietnia 2019. [dostęp 2020-01-27].
- ↑ Mateusz Jelinek (redakcja, epilog, posłowie i indeks): Z pamiętnika wojennego ks. Karola Grycza, ewangelickiego proboszcza wojskowego w Krakowie. Warszawa: Ewangelickie Duszpasterstwo Wojskowe, 2020, s. 42. ISBN 978-83-958379-0-6. [dostęp 2021-12-19].
- ↑ Pyka 1999 ↓, s. 19.
- ↑ Cmentarz Komunalny „Nowy” w Istebnej Centeum (!). Fundacja Habitat Foundation Group. [dostęp 2019-12-14].
- ↑ Michał Kawulok: Artystyczna droga Jana Wałacha do niepodległej Polski, w: „Echo Wisły” nr 237, grudzień 2018, s. 9
Bibliografia
- Henryk Pyka: Jan Wałach 1884–1979. Katowice: Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach, Kuria Metropolitalna w Katowicach, 1999, s. 19. ISBN 83-86922-67-2.
- Śląski słownik biograficzny Seria nowa. pod redakcją M. Fazana i F. Serafina. T. I. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1999. ISBN 83-226-0833-0.
Linki zewnętrzne
- Jan Wałach, absolwent krakowskiej ASP, przy pracy PKF na stronie KronikaRP
- Strona muzeum Jana Wałacha
- Jerzy Warchałowski: Jan Wałach d'Istebna (1936) w bibliotece Polona (fr.)