Kmin rzymski
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | selerowce | ||
Rodzina | selerowate | ||
Rodzaj | kmin | ||
Gatunek | kmin rzymski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cuminum cyminum L. Sp. pl. 1:254. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Cumin-spice.jpg/220px-Cumin-spice.jpg)
Kmin rzymski, kmin, kumin, kmin egipski, kmin pluskwi (Cuminum cyminum L.) – gatunek rośliny jednorocznej, należący do rodziny selerowatych. Za jego ojczyznę uznawane są tereny w południowo-zachodniej Azji – Iran i Afganistan, czasem też kraje przyległe[5][6] lub także Azja Środkowa albo Egipt[4]. Współcześnie rośnie szeroko rozprzestrzeniony jako gatunek uprawiany, a także zdziczały w krajach basenu Morza Śródziemnego, w Azji Środkowej, w Ameryce Północnej (północny Meksyk i Teksas)[5][6].
Morfologia
- Pokrój
- Roślina o wysokości do 0,5 metra[7].
- Liście
- Pierzaste, złożone z nitkowatych odcinków[7].
- Kwiaty
- Zebrane w baldach złożony z pokrywami i pokrywkami. Kwiaty promieniste, 5-krotne, o płatkach białych, czerwonych lub różowych, 1 słupek, 5 pręcików[7].
- Owoc
- Podwójna rozłupnia z trudem rozdzielająca się na 2 rozłupki[7].
Zastosowanie
- Roślina uprawna, uprawiana od dawna. Kosz z jej nasionami znajdował się w grobowcu faraona Tutenchamona (zm. 1323 p.n.e.). W krajach starożytnego Wschodu była uprawiana jako roślina lecznicza i przyprawa. Roślina biblijna, wymieniona w kilku miejscach w Biblii, np. Iz 28, 24-25, Mt 23,23. Z Ewangelii św. Mateusza dowiadujemy się, że Żydzi płacili świątyni podatek (dziesięcinę) m.in. kminem[8]. W Polsce rzadko uprawiana, nie jest bowiem odporna na mróz (strefy mrozoodporności 9-12)[9]. Na większą skalę roślina uprawiana jest w Indiach, Azji Mniejszej, Ameryce Północnej, Chile i w Europie Środkowej[7].
- Roślina lecznicza: zawiera do 4% olejku eterycznego i flawonoidy. Owoce i ziele działają m.in. przeciwzapalnie, pobudzają serce i ośrodek oddechowy, pobudzają wydzielanie soków trawiennych, moczopędnie oraz napotnie[potrzebny przypis].
- Sztuka kulinarna: Używany jako aromatyczna przyprawa do serów, likierów i win[7].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-01] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
- ↑ a b Cuminum cyminum L. Distribution [online], GRIN [dostęp 2023-08-25] .
- ↑ a b Cuminum cyminum L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-08-25] .
- ↑ a b C.C. Aedo C.C., Cuminum L. [online], floraiberica.es [dostęp 2023-08-25] .
- ↑ a b c d e f Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- Britannica: plant/cumin
- SNL: spisskummen
- Catalana: 0092170
- DSDE: spidskommen
Identyfikatory zewnętrzne:
- EoL: 488085
- EUNIS: 152312
- Flora of China: 200015512
- Flora of North America: 200015512
- GBIF: 3034775
- identyfikator iNaturalist: 161251
- IPNI: 840882-1
- ITIS: 501839
- NCBI: 52462
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2747364
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:840882-1
- Tela Botanica: 86261
- identyfikator Tropicos: 1700068
- USDA PLANTS: CUCY
- CoL: 6C25L