Pieprz metystynowy
![]() Młoda roślina Piper methysticum | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | magnoliopodobne | ||
Rząd | pieprzowce | ||
Rodzina | pieprzowate | ||
Rodzaj | pieprz | ||
Gatunek | pieprz metystynowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Piper methysticum G. Forst. Diss. pl. esc. 76. 1786 | |||
|
Pieprz metystynowy (Piper methysticum) – gatunek roślin z rodziny pieprzowatych. Pochodzi z wysp Mikronezji i Vanuatu[3]. Roślina o długiej tradycji uprawy na wyspach zachodniego Pacyfiku.
Morfologia
- Pokrój
- Krzew o pędach wzniesionych, osiągający do 3–4,5 m wysokości[4].
- Liście
- Duże – do 15 cm długości, o nasadzie sercowatej[4].
- Kwiaty
- Roślina dwupienna. Kwiaty na roślinach męskich drobne, zebrane w cylindryczne kłosy o długości do ok. 12–13 cm, barwy kremowo-białej. Rośliny żeńskie są rzadkie i rzadko zawiązują nasiona[4].
Zastosowanie
Pieprz metystynowy od dawna ma znaczenie religijne, polityczne i kulturowe na obszarze Pacyfiku[5]. Używany jest od tysięcy lat w celach leczniczych, relaksacyjnych i kulturowych.
Kultura spożywania
W tradycyjnej postaci napój zaparzany z pieprzu metystynowego spożywany jest na większości wysp południowego Pacyfiku. Stopień sformalizowania rytuału picia kavy zależy od danej tradycji i kultury, niemniej niemal na całym Pacyfiku jest ona napojem spożywanym jako absolutnie niezbędny dodatek do wszelkiego rodzaju spotkań, wydarzeń towarzyskich, politycznych i religijnych. Napój ten jest ważnym symbolem tożsamości narodów Pacyfiku, stąd jej wizerunki można znaleźć m.in. na monetach, flagach i banknotach[6].
Jednocześnie istnieją spore różnice pomiędzy poszczególnymi kulturami spożywania naparu. Na wyspach Vanuatu spożywany jest niemalże wyłącznie w postaci bardzo mocnego napoju przygotowywanego ze świeżych korzeni. Tradycyjnie zarezerwowany był on dla mężczyzn, współcześnie spożywany jest również przez kobiety. W ostatnich dekadach pojawiło się wiele miejskich „kava barów” (tzw. nakamale), w których serwowany jest świeży i bardzo mocny napar. W pozostałych częściach Pacyfiku napój przygotowuje się z suszonych korzeni pieprzu metystynowego i często z bardzo dużą ilością wody, co skutkuje uzyskaniem względnie słabego naparu, który może być spożywany w dużo większych ilościach niż mocna i gęsta „kava” na Vanuatu. Na Fidżi napój spożywa się praktycznie w dowolnym momencie dnia i często częstuje się nią turystów i gości. Piją go zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Na wyspach Tonga bardzo rozwodniony napój piją przede wszystkim mężczyźni podczas wieczornych spotkań[6].
W ostatnich latach kultura picia naparu z pieprzu metystynowego rozprzestrzeniła się poza wyspy Pacyfiku. Jest szczególnie popularny w Nowej Zelandii, Australii i Stanach Zjednoczonych, zarówno wśród diaspory z wysp Pacyfiku, jak i nowych użytkowników zainteresowanych jego potencjalnym leczniczym i relaksującym działaniem[7][8].
Właściwości psychoaktywne i skutki przyjmowania
Choć napar z pieprzu metystynowego ma lekkie działanie psychoaktywne, nie stwierdzono, by można się od niego uzależnić[9]. Spożywany jest na ogół jako napój powstający poprzez zmieszanie zmielonych suszonych lub świeżych korzeni z wodą. Zawiera grupę co najmniej sześciu nierozpuszczalnych w wodzie styrylopironów, tzw. kawalaktonów (m.in. metystycynę, jangoninę, kavainę i ich dihydropochodne). Za efekty psychotropowe i spazmolityczne odpowiedzialne są prawdopodobnie kawalaktony. Efekty działania naparu zależą w dużej mierze od dawki, ale także i od warunków i formy konsumpcji. Oddziałuje najsilniej przyjmowany na pusty żołądek. Efekty odczuwa się już po kilku minutach od spożycia, a utrzymywać mogą się do kilku godzin. Generalnie działanie można porównać do odwrotnego działania kofeiny – uspokaja, ułatwia sen i skłania do lenistwa[10].
Przy normalnym spożyciu napar ma lekkie działanie relaksujące powodując rozluźnienie mięśni i stan beztroski przy jednoczesnej jasności umysłu. W przeciwieństwie do alkoholu poskramia skłonność do agresji, gniewu i hałasowania[11]. Charakterystycznym uczuciem towarzyszącym spożywaniu naparu jest lekkie mrowienie w ustach i gardle (jak po znieczuleniu); niektórzy doświadczają po wypiciu przyjemnego mrowienia w okolicach genitaliów, które zwiększa przyjemność czerpaną z uprawiania seksu. Niektóre rodzaje naparu mogą działać jak lekki euforiat poprawiając humor i pobudzając elokwencję. Ze względu na te właściwości napój uznawany bywa za lekarstwo na depresję i stany lękowe[11][12].
Bardzo trudne jest nadmierne spożycie naparu ze względu na konieczność konsumpcji dużej ilości rośliny, której smak może być trudny do zaakceptowania. Spożycie w bardzo dużych ilościach i w krótkim czasie może powodować problemy z równowagą (ciężki chód, zaburzenia widzenia) i silną senność[potrzebny przypis].
Napar z pieprzu metystynowego jest często stosowany jako alternatywa dla alkoholu i pomoc w walce z uzależnieniami[11], dodatkowo wpływając korzystnie na zdrowie psychiczne[13].
Działania lecznicze
Mieszkańcy wysp Pacyfiku od wieków stosowali napar z pieprzu metystynowego do leczenia takich schorzeń jak: różnego rodzaju infekcje, bóle mięśni, bóle menstruacyjne, reumatyzm, zaparcia, choroby skóry, problemy z oddychaniem, astma, choroby układu moczowego, bezsenność i nadpobudliwość[14]. Współczesne badania potwierdzają skuteczność stosowania naparu w łagodzeniu i leczeniu stanów lękowych i bezsenności[15].
Obserwowana od wielu dekad zależność między częstym spożywaniem naparu, a niską zachorowalnością na raka, została zbadana i potwierdzona naukowo w 2000 roku[16]. Od tego czasu pojawia się coraz więcej badań, które sugerują, że może on być skuteczny w zapobieganiu i leczeniu raka płuc[17][18], pęcherza[19] i jelita grubego[20].
Działania niepożądane
Na początku XXI wieku pojawiły się doniesienia o możliwej szkodliwości dla wątroby wywołanej spożywaniem niektórych preparatów uzyskanych z pieprzu metystynowego[21][22]. Początkowo mówiono o kilkudziesięciu przypadkach problemów z wątrobą, jednak powiązania większości z przypadków hepatotoksyczności ze spożywaniem preparatów pieprzu okazały się niejasne lub błędne[21]. Na 82 przypadki potencjalnego uszkodzenia wątroby, opisane do 2002 roku, ostatecznie jedynie trzy uznano za możliwie związane z używaniem farmaceutyków na bazie pieprzu metystynowego[23]. Przyczyny tego bardzo rzadkiego (1 na 60-120 milionów pacjentów[24]) występowania hepatotoksyczności nie zostały określone ani w pełni udowodnione[22][25].
W związku z podejrzeniami o hepatotoksyczność Unia Europejska wprowadziła zakaz importu preparatów pieprzu metystynowego[26]. Późniejsze badania wykazały, że przyczyną rzadkich powikłań zdrowotnych mógł być sposób produkcji preparatów przeznaczonych na rynek zachodni oraz jakość wykorzystywanego do ich produkcji materiału roślinnego: były one otrzymywane poprzez ekstrakcję całych roślin rozpuszczalnikami organicznymi, etanolem lub acetonem, podczas gdy w metodach tradycyjnych przeprowadza się ekstrakcję wodą wyłącznie korzeni; ponadto stwierdzono, że pod koniec XX wieku mogło dojść do przypadków wykorzystywania materiału roślinnego złej jakości, np. zaatakowanego przez pleśń[27][28]. Wyjaśniło to brak problemów zdrowotnych związanych z używaniem pieprzu metystynowego na wyspach południowego Pacyfiku, gdzie jest on spożywany od setek lat[21], a także i brak jakichkolwiek wcześniejszych doniesień o potencjalnej szkodliwości preparatów z pieprzu metystynowego w Europie, gdzie wykorzystywano je od co najmniej 1885 roku[28].
W badaniu klinicznym z roku 2009 stwierdzono brak szkodliwości codziennego przyjmowania przez miesiąc 1,25 g kawalaktonów w formie tabletek uzyskanych z tradycyjnego wodnego ekstraktu roślinnego. Środek ten wykazywał korzystne działanie uspokajające i przeciwdepresyjne. Autorzy pracy przypisali hepatotoksyczność niektórych preparatów pieprzu metystynowego sprzedawanych w Europie niewłaściwej procedurze ich produkcji[29][30]. Wyniki tych badań skłoniły Unię Europejską do podjęcia działań mających na celu zniesienie zakazu importu i handlu produktami farmaceutycznymi na bazie tej rośliny[31]. Obrót tymi preparatami w UE jest regulowany przez każde państwo indywidualnie. W roku 2012 jedynym krajem UE, w którym obrót i posiadanie pieprzu metystynowego było zakazane, była Polska, natomiast organizacje rządowe kilku innych państw UE, np. Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii, wydały ostrzeżenia o ryzyku związanym z jego spożywaniem[32].
W czerwcu 2014 roku Sąd Administracyjny Republiki Federalnej Niemiec ostatecznie zniósł zakaz handlu produktami na bazie pieprzu metystynowego na terenie Niemiec uznając dotychczas istniejące ostrzeżenia i zakazy za „niezgodne z prawem” i „nieuzasadnione”[33][34][35].
Najczęstszym skutkiem ubocznym przyjmowania dużych ilości preparatów pieprzu metystynowego jest suchość i swędzenie skóry. Zjawisko to na wyspach Fidżi określane jest mianem kani kani[36]. Przypadłość ta występuje jedynie tymczasowo i zanika wraz z zaprzestaniem stosowania kavy[37].
Zalecenie, aby po spożyciu pieprzu metystynowego nie prowadzić pojazdów i obsługiwać maszyn[22], nie dotyczy dawek leczniczych (do 180 mg kavalaktonów), a konieczność takiego ograniczenia dla dawek większych nie została dotychczas (2013) zweryfikowana naukowo[38].
Interakcje
Wykazano, że pieprz metystynowy może powodować interakcje z wieloma lekami poprzez hamowanie ich eliminacji przez wątrobowe izoenzymy CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4 cytochromu P450. Szczególnie ryzykowne jest stosowanie suplementów diety i leków ziołowych zawierających w składzie pieprz metystynowy podczas leczenia depresji, zaburzeń lękowych i innych schorzeń psychicznych, gdyż wiele leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych podlega metabolizmowi z udziałem wymienionych izoenzymów cytochromu P450[39].
Legalność w Polsce
Na mocy ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie roślin żywych, suszu, nasion, wyciągów oraz ekstraktów z pieprzu metystynowego stało się w Polsce nielegalne[40]. Polska była wówczas jedynym państwem UE, w którym posiadanie tej rośliny było całkowicie zakazane[32].
W grudniu 2016 r. Główny Inspektorat Sanitarny wydał uchwałę zalecającą usunięcie gatunku z listy substancji zakazanych na mocy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii[41]. Rekomendację oparto na przeprowadzonej analizie dostępnych informacji na temat rośliny, na bazie których stwierdzono, że: „nie działa na ośrodkowy układ nerwowy w stopniu powodującym zagrożenie zdrowia lub życia ludzi, jak również nie ma dowodów na powodowanie szkód społecznych poprzez używanie tej substancji”[41].
Na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych pieprz metystynowy od 21 sierpnia 2018 nie jest już klasyfikowany jako środek odurzający grupy I-N, zatem jego posiadanie zostało zalegalizowane[42].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-30] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
- ↑ a b c Piper methysticum. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2017-03-10].
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b VincentV. Lebot VincentV., MarkM. Merlin MarkM., LamontL. Lindstrom LamontL., Kava: The Pacific Elixir: The Definitive Guide to Its Ethnobotany, History, and Chemistry, Inner Traditions / Bear & Co, 1 lutego 1997, ISBN 978-0-89281-726-9 [dostęp 2016-01-15] (ang.).
- ↑ J.D. Baker. Tradition and toxicity: evidential cultures in the kava safety debate. „Soc Stud Sci”. 41 (3), s. 361–384, 2011. DOI: 10.1177/0306312710395341. PMID: 21879526.
- ↑ KennyK. Kuchta KennyK., MathiasM. Schmidt MathiasM., AdolfA. Nahrstedt AdolfA., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a Case of Ill-Defined Herbal Drug Identity, Lacking Quality Control, and Misguided Regulatory Politics, „Planta Medica”, 18, 2015, s. 1647–1653, DOI: 10.1055/s-0035-1558295, ISSN 1439-0221, PMID: 26695707 [dostęp 2016-04-23] .
- ↑ V.V. Lebot V.V., J.J. Lèvesque J.J., The origin and distribution of kava (Piper methysticum Forst. f., Piperaceae): A phytochemical approach, „Allertonia”, 2, 1989, s. 223–281, JSTOR: 23187398 [dostęp 2016-04-23] .
- ↑ D McDonald. Kava in the Pacific Islands: a contemporary drug of abuse?. „Drug and Alcohol Review”. 19, s. 217–227, 2000. DOI: 10.1080/713659319.
- ↑ a b c Pieprz metystynowy (kava kava) – co warto o nim wiedzieć? [online], Wirtualna Polska [dostęp 2016-08-21] (pol.).
- ↑ Kava good for anxiety. Stuff, 2009-05-12. [dostęp 2013-10-16]. (ang.).
- ↑ Pieprz metystynowy skuteczny w leczeniu zaburzeń lękowych [online], Polska Agencja Prasowa [dostęp 2016-08-21] (pol.).
- ↑ Vincent Lebot: Kava: The Pacific Elixir: The Definitive Guide to Its Ethnobotany, History, and Chemistry. 1997, s. 112–114.
- ↑ J. Sarris, C. Stough, C.A. Bousman, Z.T. Wahid i inni. Kava in the treatment of generalized anxiety disorder: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. „J Clin Psychopharmacol”. 33 (5), s. 643–648, 2013. DOI: 10.1097/JCP.0b013e318291be67. PMID: 23635869.
- ↑ G.G. Steiner. The correlation between cancer incidence and kava consumption. „Hawaii Med J”. 59 (11), s. 420–422, 2000. PMID: 11149250.
- ↑ Miranda Taylor: U of M research finds kava plant may prevent cigarette smoke-induced lung cancer. [dostęp 2014-11-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-22)].
- ↑ S.C. Narayanapillai, S. Balbo, P. Leitzman, A.E. Grill i inni. Dihydromethysticin from kava blocks tobacco carcinogen 4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone-induced lung tumorigenesis and differentially reduces DNA damage in A/J mice. „Carcinogenesis”. 35 (10), s. 2365–2372, 2014. DOI: 10.1093/carcin/bgu149. PMID: 25053626.
- ↑ Y. Tang, A.R. Simoneau, J. Xie, B. Shahandeh i inni. Effects of the kava chalcone flavokawain A differ in bladder cancer cells with wild-type versus mutant p53. „Cancer Prev Res (Phila)”. 1 (6), s. 439–451, 2008. DOI: 10.1158/1940-6207.CAPR-08-0165. PMID: 19138991. PMCID: PMC2830727.
- ↑ J. Triolet, A.A. Shaik, D.D. Gallaher, M.G. O’Sullivan i inni. Reduction in colon cancer risk by consumption of kava or kava fractions in carcinogen-treated rats. „Nutr Cancer”. 64 (6), s. 838–846, 2012. DOI: 10.1080/01635581.2012.689917. PMID: 22693990.
- ↑ a b c Mark Blumenthal. Kava safety questioned due to case reports of liver toxicity. „HerbalGram”, s. 26–32, 2002. [dostęp 2013-10-16].
- ↑ a b c University of Maryland Medical Center: Kava Kava. 2011. [dostęp 2013-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-13)]. (ang.).
- ↑ FlaminiaF. Pantano FlaminiaF. i inni, Hepatotoxicity Induced by “the 3Ks”: Kava, Kratom and Khat, „International Journal of Molecular Sciences”, 4, 2016, s. 580, DOI: 10.3390/ijms17040580 [dostęp 2016-04-21] (ang.).
- ↑ Angelique F.A.F. Showman Angelique F.A.F. i inni, Contemporary Pacific and Western perspectives on 'awa (Piper methysticum) toxicology, „Fitoterapia”, 100, 2015, s. 56–67, DOI: 10.1016/j.fitote.2014.11.012, ISSN 1873-6971, PMID: 25464054 [dostęp 2016-04-21] .
- ↑ Pittler, M. H., Ernst, E. Systematic review: hepatotoxic events associated with herbal medicinal products. „Alimentary Pharmacology & Therapeutics”. 18 (5), s. 451–471, 2003. DOI: 10.1046/j.1365-2036.2003.01689.x. PMID: 12950418.
- ↑ Fiji takes kava ban fight to WTO. „The World Trade Review”. 5 (16), 2005. [dostęp 2013-11-09].
- ↑ Kava Safety Facts. KavaZen, 2009. [dostęp 2013-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-21)]. (ang.).
- ↑ a b EuropeE. PMC EuropeE., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a... – Abstract – Europe PMC [online], europepmc.org [dostęp 2016-04-22] .
- ↑ UQ research finds kava is safe and effective. University of Queensland, 2009-05-11. [dostęp 2013-11-09].
- ↑ Sarris, J., Kavanagh, D.J., Byrne, G., Bone, K.M. i inni. The Kava Anxiety Depression Spectrum Study (KADSS): a randomized, placebo-controlled crossover trial using an aqueous extract of Piper methysticum. „Psychopharmacology”. 205 (3), s. 399–407, 2009. DOI: 10.1007/s00213-009-1549-9. PMID: 19430766.
- ↑ Chakriya Bowman: The Pacific Island Nations: Towards Shared Representation. World Trade Organization. [dostęp 2013-11-09].
- ↑ a b Europe explains its stand on kava from the Pacific (wypowiedź rzecznika UE). ABC Radio Australia, 2012-03-23. [dostęp 2014-04-25].
- ↑ German court overturns kava ban. 2014-06-13.
- ↑ Pacific kava growers hopeful ban lift will revitalise industry. 2014-06-13.
- ↑ EuropeE. PMC EuropeE., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a... – Abstract – Europe PMC [online], europepmc.org [dostęp 2016-04-21] .
- ↑ Kava: A human health risk assessment, Food Standards Australia New Zealand, 2004, s. 4, ISBN 0-642-34557-0 [dostęp 2016-02-05] .
- ↑ R. Gounder. Kava consumption and its health effects. „Pac Health Dialog”. 13 (2), s. 131–135, 2006. PMID: 18181402.
- ↑ J. Sarris, E. Laporte, A. Scholey, R. King i inni. Does a medicinal dose of kava impair driving? A randomized, placebo-controlled, double-blind study. „Traffic Inj Prev”. 14 (1), s. 13–17, 2013. DOI: 10.1080/15389588.2012.682233. PMID: 23259514.
- ↑ KatarzynaK. Zabłocka-Słowińska KatarzynaK., KatarzynaK. Jawna KatarzynaK., JadwigaJ. Biernat JadwigaJ., [Interactions between synthetic drugs used in treatment of selected central nervous system disorders and dietary supplements and herbal drugs], „Psychiatria Polska”, 47 (3), 2013, s. 487–498, ISSN 0033-2674, PMID: 23885542 [dostęp 2018-12-13] .
- ↑ Ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. z 2009 r. nr 63, poz. 520).
- ↑ a b MarcinM. Posobkiewicz MarcinM., Uchwała 6/2016 [online] [zarchiwizowane z adresu 2017-06-24] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1665)
Linki zewnętrzne
- Alcohol and Drugs History:Kava. (ang.).
- Kava ban Documents. [dostęp 2008-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-09-01)]. (ang.).