Szlarnik rdzawoboczny
Zosterops lateralis[1] | |||
(Latham, 1801) | |||
Zdjęcie wykonane w centralnym Queenslandzie w Australii | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | szlarniki | ||
Rodzaj | Zosterops | ||
Gatunek | szlarnik rdzawoboczny | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Szlarnik rdzawoboczny (Zosterops lateralis) – gatunek małego ptaka z rodziny szlarników (Zosteropidae). Zasiedla Australię i Oceanię oraz Nową Zelandię.
Systematyka
Szlarnik rdzawoboczny został po raz pierwszy opisany przez Johna Lathama w 1801 roku pod nazwą Sylvia lateralis[3][a]. Okaz, na podstawie którego dokonano opisu gatunku, pochodził z Port Jackson (Nowa Południowa Walia, Australia). Podgatunek tephropleurus niekiedy wydzielany do rangi osobnego gatunku. Najbliżej spokrewniony ze szlarnikiem białopierśnym (Z. albogularis), szlarnikiem skromnym (Z. inornatus) oraz szlarnikiem cienkodziobym (Z. tenuirostris)[4].
Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia 16 podgatunków (2017)[5]:
- Z. l. vegetus Hartert, 1899 – półwysep Jork (północno-wschodnia Australia)
- Z. l. cornwalli Mathews, 1912 – wschodnia Australia
- Z. l. chlorocephalus Campbell, AJ & White, SA, 1910 – wyspy u wschodnich wybrzeży Australii
- Z. l. westernensis (Quoy & Gaimard, 1830) – południowo-wschodnia Australia
- Z. l. tephropleurus Gould, 1855 – szlarnik południowy[6] – wyspa Lord Howe
- Z. l. lateralis (Latham, 1801) – szlarnik rdzawoboczny[6] – wyspa Norfolk, Wyspa Flindersa, Tasmania, Nowa Zelandia oraz Wyspy Chatham
- Z. l. ochrochrous Schodde & Mason, 1999 – wyspa King
- Z. l. pinarochrous Schodde & Mason, 1999 – południowa i południowo-wschodnia Australia
- Z. l. chloronotus Gould, 1841 – szlarnik oliwkowo-zielony[6] – południowo-zachodnia i południowa Australia
- Z. l. griseonota Gray, GR, 1859 – Nowa Kaledonia
- Z. l. nigrescens Sarasin, 1913 – Wyspy Lojalności
- Z. l. melanops Gray, GR, 1860 – wyspa Lifou (centralne Wyspy Lojalności)
- Z. l. tropicus Mees, 1969 – północno-zachodnie i północne Vanuatu
- Z. l. vatensis Tristram, 1879 – centralne i południowe Vanuatu; proponowany podgatunek macmillani uznany za jego synonim
- Z. l. valuensis Murphy & Mathews, 1929 – wyspa Mota Lava (Vanuatu)
- Z. l. flaviceps Peale, 1848 – Fidżi
Morfologia
Długość ciała szlarnika rdzawobocznego wynosi od 9,5 do 12 cm, natomiast masa ciała ok. 13 g; u podgatunku z wysp Fidżi, Z. l. flaviceps około 11,7 g[7]. Cechują go ciemne oczy z białą obrączką z piór, głównie żółtozielony wierzch ciała i jasny spód[8]. U okazów zebranych w 1966 roku, pochodzących z Florida Museum of Natural History mieszczącego się w Gainesville, rozpiętość skrzydeł waha się między 164 a 173 mm (podgatunek chloronotus)[9]. Długość skoku wynosi około 1,58 cm (5/8 cala), dzioba ok. 0,96 cm (3/8 cala), ogona 5,08 cm (2 cale), a skrzydła od zgięcia 6,35 cm (2,5 cala)[10]; według innego źródła dotyczącego podgatunku chlorocephalus skrzydło ma długość 68 mm[11].
U podgatunku nominatywnego głowa (również gardło), niższa część pleców i skrzydła (gdy są złożone) cytrynowożółte. Górna część grzbietu szara, pierś również, ale jaśniejsza. Boki mają barwę cynamonoworudą. Pokrywy podogonowe białawe. Ósma lotka pierwszego rzędu najdłuższa. Ptaki z podgatunku tephropleurus posiadają szarobrązowe boki, a najdłuższe są szósta lub siódma lotka I rzędu. Mają także dłuższe dzioby o ok. 2 mm. Natomiast pokrywy podogonowe ptaków z półwyspu Jork, Z. l. vegetus są cytrynowożółte[12]. Dziób zwężony ku końcowi, a język z zakończeniem przypominającym szczotkę jako przystosowanie do pobierania nektaru, podobny do tego, jaki posiadają szmaragdowiec (Anthornis melanura) i kędziornik (Prosthemadera novaeseelandiae)[13]. Podobny do szlarnika rdzawobocznego jest szlarnik australijski (Zosterops luteus), którego cechuje ogólnie jaśniejsze ubarwienie i jasnożółty spód ciała; biała obrączka oczna z piór jest także mniejsza[14].
Występowanie
Całkowity zasięg występowania szacowany jest na 2 680 000 km² i obejmuje Australię, Fidżi, Polinezję Francuską, Nową Kaledonię, Nową Zelandię i Vanuatu[15]. Po raz pierwszy szlarnik rdzawoboczny obserwowany był na Nowej Zelandii w roku 1823 (jego maoryska nazwa Tauhou oznacza „nieznajomy”), a jego liczebność znacznie się zwiększyła w 1856[13]. Generalnie ptak osiadły, ale osobniki z południowej części zasięgu występowania jesienią migrują[8] na odległości od 50 do 200 km[16].
Środowisko życia tego gatunku stanowią wszelkie tereny zadrzewione, w tym lasy, lasy, ogrody i parki[14][8] oraz zbocza porośnięte roślinami z gatunku Brachyloma daphnoides z rodziny wrzosowatych, czepotą puszystą i innymi krzewami[17]. Podgatunek chlorocephalus zasiedla jedynie wyspy stworzone przez piasek osadzający się na rafach koralowych. Wyspy te porastają głównie rośliny z gatunku Pisonia grandis z rodziny dziwaczkowatych oraz rzewnia skrzypolistna (Casuarina equisetifolia), Celtis paniculata, Ficus opposita oraz Heliotropium foertherianum[18].
Zachowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Zosterops_lateralis_-Phillip_Island%2C_Victoria%2C_Australia-8.jpg/240px-Zosterops_lateralis_-Phillip_Island%2C_Victoria%2C_Australia-8.jpg)
Poza okresem lęgowym zazwyczaj widywany w małych stadach, w których ptaki wzajemnie wołają się podekscytowanym cli-cli-cli; pojedyncze osobniki odzywają się zawodzącym cree. W zimie szlarniki rdzawoboczne chętnie odwiedzają karmniki[19]. Samce na swoim terenie wykonują charakterystyczny lot połączony ze śpiewem. Gwałtownie spadając z wystającej gałęzi, rozpoczynają trzepoczący lot, zataczając koła na obszarze kilku hektarów, czemu towarzyszy głośne wołanie. Samice i samce niewyprowadzające lęgów zachowują się cicho i raczej skrycie[17]. W trakcie obserwacji tego gatunku w Dunedin na przełomie 1959 i 1960 roku w miejscu dokarmiania zaobrączkowano 710 ptaków, z czego 306 do niej powróciło, a u 204 wystąpiły zachowania agresywne[20].
- Pożywienie
Przedstawiciele Zosterops lateralis spożywają owoce około 50 różnych gatunków roślin[21]. Żołądki 98 osobników gatunków złapanych w okolicach miejscowości Nelson na Nowej Zelandii zawierały szczątki 61 różnych stawonogów należących do 14 różnych rzędów. Największy procent (54%) stanowiły pluskwiaki (Hemiptera), następnie muchówki (Diptera; 53%), chrząszcze (Coleoptera; 34%), motyle (Lepidoptera; 32%) i pająki (Araneae; 23%). Prócz tego znaleziono także dżdżownice, owoce i nasiona. Poza tym, że samce spożywały więcej chrząszczy, nie zauważono różnic w diecie ptaków obu płci[22]. U osobników zbadanych w okolicach Margaret River woda stanowiła 77,6% w okresie wiosennym w naturalnym środowisku, natomiast ptaki zbadane w lecie w winnicy były odwodnione; woda stanowiła 69,4% masy ich ciał[23]. Oprócz tego spożywa również nektar[8].
Lęgi
Okres lęgowy szlarników rdzawobocznych trwa od sierpnia do lutego. Zwykle wyprowadzają jeden lęg, lecz w sprzyjających warunkach do trzech w jednym sezonie[8]. W konstrukcji gniazda przeważają mech i trawa. Jest zawieszone po bokach cienkich gałązek. Czasem w konstrukcji znajdują się pajęczyny i włosy. Średnica gniazda to około 7,6 cm (3 cale)[24]. Samica składa 2 lub 3 niebieskozielone jaja. 2 jaja zebrane na wyspie Tongoa (Vanuatu) należące do ptaka podgatunku vatensis miały wymiary 19,4×14 mm oraz 18,9×13,5 mm[25]. Oba ptaki biorą udział w trwającej 10 dni inkubacji i karmieniu młodych[26].
Status
IUCN uznaje szlarnika rdzawobocznego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 2000 roku. Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity. Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[2].
Uwagi
Przypisy
- ↑ Zosterops lateralis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Zosterops lateralis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ John Latham: Supplementum Indicis Ornithologici, Sive Systematis Ornithologiae. Londyn: 1801.
- ↑ Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal i David A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 13. Penduline-tits to Shrikes. Lynx Edicions, 2008. ISBN 978-84-96553-45-3.
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-02-21]. (ang.).
- ↑ a b c Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Zosteropidae Bonaparte, 1853 - szlarniki - White-eyes (wersja: 2021-01-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-21].
- ↑ N.P.E. Langham. Morphometric and Moult in Fijian passerines. „New Zealand Journal of Zoology”. 14, s. 467, 1987.
- ↑ a b c d e David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, Phil Benstead: Ptaki. Encyklopedia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 422. ISBN 978-83-01-15733-3.
- ↑ FLMNH birds Master Database. Florida Museum of Natural History. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
- ↑ Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand 1868-1961. T. 3. 1870.
- ↑ A. J. Campbell & S.A.. Birds identified on the Capricorn Group during expedition of R.A.O.U., 8th to 17th October, 1910. „Emu”. 10, s. 195–204, 1910.
- ↑ R. Schodde, I.J. Mason: Directory of Australian Birds: Passerines. CSIRO Publishing, 1999. ISBN 978-0-643-06456-0.
- ↑ a b Tauhou, the silver–eye. New Zealand birds and birding, 2011.
- ↑ a b Silvereye. Birds in Backyards. [dostęp 2021-02-21].
- ↑ Silvereye (Zosterops lateralis) - BirdLife species factsheet. BirdLife International. [dostęp 2017-05-27].
- ↑ Jonathan Elphick: Atlas of Bird Migration. 2007, s. 147. ISBN 978-0-565-09218-4.
- ↑ a b Chris Tzarops: Wildlife of the Box-Ironbark Country. Csiro Publishing, 2005. ISBN 978-0-643-06967-1.
- ↑ Jiro Kikkawa & Janice M. Wilson. Breeding and dominance among the Heron Island Silvereyes Zosterops lateralis chlorocephala. „Emu”. 83. s. 181–198. DOI: 10.1071/MU9830181.
- ↑ Hugh Robertson: Hand Guide to the Birds of New Zealand. Oxford University Press, 2001, s. 148. ISBN 978-0-19-850831-1.
- ↑ Jiro Kikkawa. Social behaviour of the white-eye Zosterops lateralis in winter flocks. „Ibis”. 103, s. 428–442, 1961. DOI: 10.1111/j.1474-919X.1961.tb02455.x.
- ↑ Helen L. Puckey, Alan Lill, Dennis J O’Dowd. Fruit color choices of captive Silver-Eyes (Zosterops lateralis). „Condor”. 98, 1996. DOI: 10.2307/1369858.
- ↑ Abdul Moeed. Foods of the silvereye (Zosterops lateralis; Aves) near Nelson, New Zealand. „New Zealand Journal of Zoology”. 6, 1979. DOI: 10.1080/03014223.1979.10428389.
- ↑ Aspects of the Water, Electrolyte and Carbohydrate Physiology of the Silvereye, Zosterops Lateralis (Aves). „Australian Journal of Zoology”. 31, s. 695–704, 1983. DOI: 10.1071/ZO9830695.
- ↑ T.H. Potts. On the Birds of New Zealand. „Transactions of the New Zealand Institute”. 2, s. 61–62, 1869.
- ↑ Shane Parker. Some eggs from the New Hebrides, south-west Pacific. „British Ornithologists' Club”, 1967. Londyn.
- ↑ Silvereye, Zosterops lateralis. Parks & Wildlife Service, Tasmania, 2011. [zarchiwizowane z tego adresu (27 czerwca 2013)].
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- SNL: gråbrystbrillefugl