Władysław Łęga
![]() Władysław Łęga w mundurze starszego kapelana | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 czerwca 1889 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 2 sierpnia 1960 | ||
Zawód, zajęcie | duchowny rzymskokatolicki, archeolog, etnograf, historyk, krajoznawca | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Wladyslaw_Lega_Grudziadz_Museum.jpg/240px-Wladyslaw_Lega_Grudziadz_Museum.jpg)
Władysław Jan Łęga (ur. 4 czerwca 1889 w Miranach k. Sztumu, zm. 2 sierpnia 1960 w Sopocie) – polski duchowny rzymskokatolicki, archeolog, etnograf, historyk, krajoznawca, podpułkownik proboszcz Wojska Polskiego.
Życiorys
Syn Izydora, nauczyciela, i Franciszki z Frankiewiczów. Do gimnazjum uczęszczał w Rogoźnie Wielkopolskim, świadectwo dojrzałości uzyskał w 1910. Tam też należał do tajnego Kółka Filomatów. Ukończył Wyższe Seminarium Duchowne diecezji chełmińskiej w Pelplinie, 29 marca 1914 otrzymał święcenia kapłańskie i został wikarym w Szczuce (1914–1915).
W czasie I wojny światowej został zmobilizowany w 1915 do armii niemieckiej i pełnił służbę sanitariusza i kapelana na Litwie. Zdemobilizowany, od 1916 był wikariuszem w Grucznie. W styczniu 1918 ponownie powołany do wojska – został sanitariuszem na froncie zachodnim, gdzie dostał się do niewoli amerykańskiej. Po zwolnieniu został kapelanem armii gen. Hallera we Francji, z którą powrócił do Polski w 1919.
Był kapelanem w Częstochowie, a następnie przebył szlak bojowy na Wołyniu wraz z 49 pułkiem Strzelców Kresowych. W marcu 1920 był działaczem plebiscytowym na Powiślu, następnie działał kolejno jako kapelan szpitalny w Grudziądzu, Krakowie, kapelan szpitala polowego w Mirze i kapelan wojskowy w Katowicach. Ukończył studia z archeologii i etnografii z etnologią na Uniwersytecie Poznańskim, zakończone obroną w 1928 pracy doktorskiej Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu na podstawie wykopalisk. Od 1 lipca 1921 do września 1939 był administratorem parafii w Grudziądzu. Na stopień proboszcza został mianowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1937 roku i 2. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymskokatolickiego[1].
Osobny artykuł: Tytulatura duchowieństwa wojskowego II RP.
Tutejszy poewangelicki kościół garnizonowy św. Stanisława przystosował do kultu katolickiego i od 1926 udostępnił również ludności cywilnej. Założył Towarzystwo Opieki nad Żołnierzami, którego był prezesem. Był honorowym kustoszem Muzeum Miejskiego, działaczem m.in. Towarzystwa Czytelni Ludowych i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Związku Filomatów Pomorskich, współzałożycielem grudziądzkiego Koła Historycznego poświęconego dziejom regionu. Działał w Towarzystwie Naukowym w Toruniu i od 1923 był redaktorem jego wydawnictw, był członkiem PAU i Komisji Archeologicznej PTPN. W 1925 był współzałożycielem Towarzystwa Historycznego w Grudziądzu. Opublikował około 150 własnych prac naukowych.
W czasie II wojny światowej ukrywał się przed Niemcami we Lwowie i w okolicach Tarnowa. W 1945 krótko przebywał w Radzyniu Chełmińskim, a następnie został proboszczem parafii NMP Gwiazdy Morza w Sopocie, osiągając godność prałata. Kontynuował działalność naukową (był m.in. przewodniczącym Komisji Archeologicznej Gdańskiego Towarzystwa Naukowego), publikując prace poświęcone historii i kulturze ludowej Pomorza, w tym Grudziądza. Pochowanyna cmentarzu katolickim w Sopocie (kwatera B4-Z3-3)[2]. W 2005 jego imię otrzymało Muzeum w Grudziądzu.
Posiadał tytuł Tajnego Szambelana papieskiego.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Gr%C3%B3b_ks._W%C5%82adys%C5%82awa_%C5%81%C4%99gi.jpg/220px-Gr%C3%B3b_ks._W%C5%82adys%C5%82awa_%C5%81%C4%99gi.jpg)
Ważniejsze publikacje
- Historia
- Obraz gospodarczy Pomorza Gdańskiego w XII i XIII w., wyd. Inst. Zachodni, Poznań 1949.
- Społeczeństwo i państwo gdańsko-pomorskie w XII i XIII wieku, wyd. Inst. Zachodni, Poznań 1956.
- Etnografia
- O składnikach etnograficznych Pomorza w wiekach ubiegłych, Toruń, 1923.
- Ziemia Malborska, Toruń 1933.
- Okolice Świecia. Materiały etnograficzne. wyd. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk 1960.
- Ziemia Chełmińska, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. XVII, Wrocław 1961.
- Archeologia
- Kultura Pomorza we wczesnem średniowieczu na podstawie wykopalisk, Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 1930.
- Toruń i okolica w czasach przedhistorycznych, Toruń 1933.
- Cmentarzysko lateńsko-rzymskie z Chełmna, Toruń 1938.
- Żuławy Gdańsko-Malborskie w świetle wykopalisk, Przegląd Archeologiczny 9, Poznań 1953, s. 287–296.
- Handel między państwem rzymskim a Pomorzem Nadwiślańskim od I w. przed n.e. do VI w. n.e., Przegląd Archeologiczny, T.10: 1954–56 (wyd. 1958). s. 5–87.
- Ziemia chełmińska na przełomie epoki brązu i żelaza, Rocznik Grudziądzki 1, 1960, s. 205–250.
- Inne
- Madera, Marokko – Hiszpania. Wrażenia z wycieczki, Grudziądz 1931.
- Legendy Pomorza, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1958.
- Cienie i blaski lat szkolnych, Wejherowo 1997.
Ordery i odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1936)[3][4]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
Upamiętnienie
Ks. ppłk. dr Władysław Łęga jest patronem Oddziału PTTK w Grudziądzu[5].
Przypisy
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 406.
- ↑ śp. Władysław Łęga
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 66, poz. 131 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 2, 19 marca 1936.
- ↑ Nasz patron [online], www.grudziadz.pttk.pl [dostęp 2020-12-30] .
Bibliografia
- Wiesław Bieńkowski, Łęga Władysław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław, Ossolineum, 1973.
- EugeniaE. Sławińska EugeniaE., Życie kulturalno-literackie Grudziądza w latach 1918–1939, Gdańsk: Ossolineum, 1980, ISBN 83-04-00662-6, OCLC 830257830 .
- Jerzy Krzyś, Przyczynki do życiorysu ks. Władysława Łęgi, „Grudziądz. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza”, R. 3, 1993, nr 1–2.
- Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, t. 8, Dekanat grudziądzki, praca zbior. pod red. Stanisława Kardasza, Toruń, Toruńskie Wydaw. Diecezjalne, 1997, ISBN 83-86471-35-2.
- Marian Kochanowski, Łęga Władysław Jan, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Suplement I, pod red. Zbigniewa Nowaka, Gdańsk, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1998, ISBN 83-87359-20-3.
- Wioletta Pacuszka, Ks. dr Władysław Łęga, [w:] 120 lat Muzeum w Grudziądzu, red. Anna Wajler, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2004, ISBN 83-88076-14-0.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
Linki zewnętrzne
- Muzeum im. ks. dr Władysława Łęgi w Grudziądzu. muzeum.grudziadz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-17)].