Wielkie Łunawy
wieś | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | Chełmno | ||
Liczba ludności (III 2011) | 205[2] | ||
Strefa numeracyjna | 56 | ||
Kod pocztowy | 86-200[3] | ||
Tablice rejestracyjne | CCH | ||
SIMC | 0841739 | ||
Położenie na mapie gminy wiejskiej Chełmno ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg/220px-Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg)
Wielkie Łunawy (niem. Groß Lunau[4]) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Chełmno.
Podział administracyjny
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.
Demografia
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 205 mieszkańców[2]. Jest piętnastą co do wielkości miejscowością gminy Chełmno.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Tablica_informacyjna_%28obiekt_zabytkowy%29_-_cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg/220px-Tablica_informacyjna_%28obiekt_zabytkowy%29_-_cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_od_wej%C5%9Bcia.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_od_wej%C5%9Bcia.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_tablica_informacyjna_na_cmentarzu.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_tablica_informacyjna_na_cmentarzu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_boczny.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_boczny.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_od_strony_ulicy.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_od_strony_ulicy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_1.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_2.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_3.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_rzut_na_nagrobki_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_Krzy%C5%BC_nagrobny.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_Krzy%C5%BC_nagrobny.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_Krzy%C5%BC_i_nagrobek.jpg/220px-Cmentarz_mennonicki_w_Wielkich_%C5%81unawach_-_Krzy%C5%BC_i_nagrobek.jpg)
Historia i zabytki
Wieś wzmiankowana w 1222 roku[5], była w XVII wieku zasiedlana przez kolonistów holenderskich[6]. W 1396 roku wymieniona jako własność miasta Chełmna, zobowiązana do płacenia danin. W 1438 roku miejscowość stała się własnością zakonu krzyżackiego, w komturstwie grudziądzkim. W 1459 roku przywilej na Łunawy otrzymał Jan Kalkstein od wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Ludwiga von Erlichshausen[7] Jan Kalkstein był przodkiem Kalkstein Stolińskich z pobliskiego Stolna[8]W XVI w. część wsi stała się własnością Chełmna, a część z młynem była jedną z własności królewskich w starostwie grudziądzkim. W 1604 roku pojawili się tutaj pierwsi mennonici.
Na terenie wsi znajduje się kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, do 1945 roku ewangelicki, zbudowany w 1855 roku z cegły, neoromański, wyposażenie współczesne, kilka elementów barokowych z XVIII wieku. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków NID[9] pod nr A/1689 z 7.12.2015.
We wsi znajduje się drewniany dwór z około 1820 roku, pozostałości parku z początku XIX w. i zadbany cmentarz mennonicki. Oprócz tego zachowały się zabudowania dawniej używane jako młyn, kuźnia i zajazd.
II wojna światowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Miejsce_ka%C5%BAni_na_Polakach_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg/220px-Miejsce_ka%C5%BAni_na_Polakach_w_Wielkich_%C5%81unawach.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Stara_tablica_pami%C4%85tkowa_upami%C4%99tniaj%C4%85ca_zamordowanych_w_Wielkich_%C5%81unawach%2C_w_1939_r.jpg/220px-Stara_tablica_pami%C4%85tkowa_upami%C4%99tniaj%C4%85ca_zamordowanych_w_Wielkich_%C5%81unawach%2C_w_1939_r.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Nowa_tablica_pami%C4%85tkowa_upami%C4%99tniaj%C4%85ca_zamordowanych_w_Wielkich_%C5%81unawach%2C_w_1939_r.jpg/220px-Nowa_tablica_pami%C4%85tkowa_upami%C4%99tniaj%C4%85ca_zamordowanych_w_Wielkich_%C5%81unawach%2C_w_1939_r.jpg)
Przed wsią, na skrzyżowaniu drogi do Paparzyna, znajduje się kamień z tablicą poświęconą 3 pomordowanym mieszkańcom i 2 żołnierzom z 1939 roku. Po II wojnie światowej wysiedlono stąd niemieckich protestantów[10].
Turystyka i rekreacja
Wielkie Łunawy są często odwiedzane przez turystów z Holandii, którzy odwiedzają groby przodków pochowanych w XVIII wieku[10]. Na okolicznym wzniesieniu wzdłuż strugi ciągnącej się na krawędzi zbocza wykonano ścieżkę dydaktyczną z ławkami i stołami. Atrakcją jest także wodospad.
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 146447
- ↑ a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1463 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2021-11-19] .
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2021-02-01] .
- ↑ GabrielaG. Mazur GabrielaG., Leksykon Miejscowości powiatu chełmińskiego, 2020 .
- ↑ Złota księga szlachty polskiej. R.2 - Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [online], www.wbc.poznan.pl [dostęp 2021-01-31] (pol.).
- ↑ ŻychlińskiŻ. Teodor ŻychlińskiŻ., Złota księga szlachty polskiej. R.2, Leitgeber Jarosław, 1880 [dostęp 2023-12-11] .
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 26 [dostęp 2016-05-22] .
- ↑ a b Marek Weckwerth. Ścieżką przeszłości nad Wisłą. „Gazeta Pomorska”, s. 20, 2010-07-11.
Bibliografia
- Grudziądz i okolice. Przewodnik Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, Grudziądz 1990
- Pod. red. Roberta Goni i Włodzimierza Bykowskiego, Dolina Dolnej Wisły dla ciekawych - przewodnik przyrodniczo-turystyczny, Wyd. TPDW, ZPKChiN, Apeiron. Świecie, 2010. Wydanie I, ISBN 978-83-61821-08-3, ISBN 978-93-62303-05-2
Linki zewnętrzne
- http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/829
- http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=1233&q=%C5%81unawy&d=0&t=0
- p
- d
- e
Wsie |
|
---|---|
Części wsi |
|
Nazwy zniesione |
|