Zbyszek Godlewski
![]() Medalion z grobu Zbyszka Godlewskiego | |||
Data i miejsce urodzenia | 3 sierpnia 1952 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 grudnia 1970 | ||
Przyczyna śmierci | |||
Miejsce spoczynku | Elbląg | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Zbigniew Eugeniusz Godlewski (ur. 3 sierpnia 1952 w Zielonej Górze, zm. 17 grudnia 1970 w Gdyni) – polski robotnik, pracownik Zarządu Portu Gdynia[1], zastrzelony w czasie wydarzeń Grudnia 1970.
Zbyszek Godlewski jest uważany za symbol ofiar Grudnia 1970. O jego śmierci mówi Ballada o Janku Wiśniewskim[2].
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Syn Eugeniusza i Izabeli[3]. Jako syn kapitana Ludowego Wojska Polskiego mieszkał w kilku miastach w Polsce gdzie służył jego ojciec – w Zielonej Górze, Żaganiu, Łodzi oraz Elblągu[4]. W 1970 roku ukończył szkołę zawodową i zatrudnił się w Stoczni Gdyńskiej przy rozładunku statków[2].
Śmierć i pogrzeb
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Janek_Wi%C5%9Bniewski%27s_deathplace_forty_years_later.jpg/220px-Janek_Wi%C5%9Bniewski%27s_deathplace_forty_years_later.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Polish_1970_protests_-_Zbyszek_Godlewski_body.jpg/240px-Polish_1970_protests_-_Zbyszek_Godlewski_body.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Filmmaking_of_%27Black_Thursday%27_on_crossway_of_ulica_10_Lutego_and_ulica_%C5%9Awi%C4%99toja%C5%84ska_in_Gdynia_-_20.jpg/240px-Filmmaking_of_%27Black_Thursday%27_on_crossway_of_ulica_10_Lutego_and_ulica_%C5%9Awi%C4%99toja%C5%84ska_in_Gdynia_-_20.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Gr%C3%B3b_Zbigniewa_Godlewskiego.jpg/200px-Gr%C3%B3b_Zbigniewa_Godlewskiego.jpg)
Został zastrzelony 17 grudnia przez żołnierzy LWP ok. godz. 6:00. Stało się to nieopodal przystanku Szybkiej Kolei Miejskiej Gdynia Stocznia, po jego przyjeździe do pracy z Elbląga. W chwili śmierci miał 18 lat. Po tym incydencie protestujący przemaszerowali z jego ciałem niesionym na drzwiach ulicami Gdyni. Ciało zostało przeniesione pod urząd miejski w Gdyni, gdzie lekarz stwierdził zgon. Zwłoki zabrano do szpitala w Redłowie[4]. Gdyński fotograf Edmund Pelpliński zrobił z okna swojego mieszkania fotografię przedstawiającą mężczyzn niosących na drzwiach ciało młodego robotnika. Zdjęcie stało się symbolem Grudnia '70[5].
Jego ojciec stwierdził, że na oddanym mu pokrwawionym swetrze syna widniały 3 dziury prawdopodobnie po postrzale, 2 na części brzusznej i 1 na części piersiowej[6][7]. W programie „Kadry sprzed lat”[8] ojciec poinformował o postrzale w głowę, prawdopodobnie z rykoszetu[5]. Pogrzeb odbył się nocą 20 grudnia 1970 na cmentarzu w Gdańsku-Oliwie bez okazania zwłok rodzinie. W marcu 1971 staraniem rodziny przeniesiony na cmentarz w Elblągu[7].
Osoba Zbyszka Godlewskiego nie budziła zainteresowania komunistycznej Służby Bezpieczeństwa, w dokumentach zachowanych w Instytucie Pamięci Narodowej nie odnaleziono akt potwierdzających jego rozpracowanie w ramach jakiejkolwiek sprawy operacyjnej. Jego nazwisko pojawia się w późniejszych materiałach, związanych z przebiegiem wydarzeń grudniowych[3].
Upamiętnienie
Po upadku Polski Ludowej jedna z ulic w jego rodzinnym Elblągu została nazwana jego imieniem[9]. Ulicę poświęconą pamięci Zbyszka Godlewskiego ustanowiono także w Zielonej Górze, gdzie się urodził i spędził ostatnie wakacje w życiu[10].
Na ścianie Szkoły Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gałkowie Dużym odsłonięto 17 grudnia 2020 roku tablicę upamiętniającą Zbigniewa Godlewskiego – ucznia tej szkoły[11].
Odznaczenia
- 17 grudnia 2008 (w 38. rocznicę Grudnia 70), za zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, został pośmiertnie odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi[12][13][14].
- 19 listopada 2015, za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności[15][16].
Janek Wiśniewski
Osobny artykuł: Ballada o Janku Wiśniewskim.
Historia młodego mężczyzny niesionego na drzwiach po ulicach miasta zainspirowała Krzysztofa Dowgiałłę do napisania tekstu piosenki o tym wydarzeniu[17]. Nie znał on imienia ani nazwiska ofiary, więc użył przypadkowego imienia i nazwiska: Janek Wiśniewski. Janek Wiśniewski, jako bohater piosenki, stał się symbolem tamtych wydarzeń, bardziej znanym nawet od swojego pierwowzoru. Po upadku komunizmu, Janek Wiśniewski stał się patronem jednej z ulic w Gdyni[18], znajdującej się w pobliżu stacji kolejowej, gdzie zginął. Również w Pruszczu Gdańskim jedna z ulic nosi jego imię.
Film
- W filmie Czarny Czwartek w rolę Janka Wiśniewskiego wcielił się Tomasz Ziętek[19].
- W filmie Psy postacie UBeków kpią z tragedii Zbyszka Godlewskiego, śpiewając w trakcie niesienia swojego pijanego przyjaciela „Balladę o Janku Wiśniewskim”[20].
Zobacz też
- Roman Strzałkowski – ofiara Poznańskiego Czerwca 1956
- Péter Mansfeld – ofiara represji po powstaniu węgierskim w 1956
Przypisy
- ↑ Piotr Brzeziński, Robert Chrzanowski, Tomasz Słomczyński, Pogrzebani nocą. Ofiary Grudnia '70 na Wybrzeżu Gdańskim. Wspomnienia, dokumenty, Polskapress sp. z o.o., Gdańsk 2015.
- ↑ a b Zbigniew Godlewski. Prawdziwa historia Janka Wiśniewskiego [online], PolskieRadio24.pl [dostęp 2021-01-15] (pol.).
- ↑ a b Dane osoby z katalogu osób „rozpracowywanych”. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2021-10-12]. (pol.).
- ↑ a b Janek Wiśniewski padł? To był Zbyszek z Zielonej Góry! Wiedzieliście?. Zielona Góra nasze miasto. [dostęp 2021-10-12]. (pol.).
- ↑ a b MałgorzataM. Gradkowska MałgorzataM., Janek Wiśniewski padł... Ballada o młodym robotniku, zabitym w Gdyni, „Zawsze Pomorze, dod. Grudzień '70” (49), 2022, X, ISSN 2720-3700 .
- ↑ „Panorama” wydanie z 18:30 i „Wiadomości” wydanie z 19:30, TVP SA, 17 XII 2008.
- ↑ a b Mariusz Bober. Niech Jaruzelski powie prawdę Z Izabelą i Eugeniuszem Godlewskimi, rodzicami Zbyszka Godlewskiego (Janka Wiśniewskiego) zastrzelonego w grudniu 1970 r. w Gdyni, rozmawia Mariusz Bober. „Nasz Dziennik”. 294 (3311), 19 grudnia 2008. Warszawa: Spes. ISSN 1429-4834. [dostęp 2009-12-17]. (pol.).
- ↑ 33. Gdansk 33., Kadry sprzed lat, 17 grudnia 2016 .
- ↑ Historia elbląskich ulic (odc. 4): Wędrówka Garncarską, Czerwonego Krzyża i Godlewskiego [online], portelpl [dostęp 2021-01-15] (pol.).
- ↑ Tomasz Czyżniewski: Zabity stoczniowiec Zbyszek Godlewski ma ulicę w Zielonej Górze. [w:] Gazeta Lubuska [on-line]. 3 listopada 2009. [dostęp 2009-11-04]. (pol.).
- ↑ Odsłonięto tablicę upamiętniającą Zbigniewa Godlewskiego. dzieje.pl. [dostęp 2021-10-12]. (pol.).
- ↑ M.P. z 2009 r. nr 29, poz. 410 – pkt 14.
- ↑ Obchody 38. rocznicy Grudnia 70 w Gdyni. prezydent.pl, 17 grudnia 2008. [dostęp 2009-12-17]. (pol.).
- ↑ „-To odznaczenie ma dla mnie kolosalne znaczenie, mimo że od tych wydarzeń minęło aż 38 lat – powiedział Eugeniusz Godlewski, ojciec zastrzelonego w grudniu 1970 r. Zbigniewa Godlewskiego, którego śmierć upamiętniała później „Ballada o Janku Wiśniewskim”.” za: Lech Kaczyński odznaczył uczestników Grudnia’70. prezydent.pl, 11 lutego 2009. [dostęp 2009-12-17]. (pol.).
- ↑ Uroczystość wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności – Elbląg, 19 grudnia 2015. ipn.gov.pl. [dostęp 2016-03-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-12)].
- ↑ M.P. z 2016 r. poz. 31 – pkt 62.
- ↑ Ballada, która przeszła do historii [online], rmf24.pl [dostęp 2021-01-15] (pol.).
- ↑ O nadaniu imienia ulicy Janka Wiśniewskiego w Gdyni, Strona Józefa Darskiego - Jerzego Targalskiego, 18 grudnia 2008 [dostęp 2021-01-15] [zarchiwizowane 2023-10-02] (pol.).
- ↑ Tomasz Ziętek o jednej z ważniejszych ról: niestety, leżałem tylko [online], PolskieRadio.pl [dostęp 2021-01-15] .
- ↑ Psy (1992) – gdzie kręcono, sceny po napisach, ciekawostki [online], Filmweb [dostęp 2022-11-27] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Nagranie Ballady o Janku Wiśniewskim
- Treść ballady na stronie kaczmarski.art.pl
- VIAF: 6112156012386949700004
- PLWABN: 9810619650005606