Zespół szybu Elżbieta w Chorzowie
![]() | |||
![]() Główne zabudowania od północnego zachodu (2018) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | |||
Adres | |||
Typ budynku | nadszybie | ||
Styl architektoniczny | neogotyk | ||
Architekt | Hermann Tschentscher | ||
Inwestor | |||
Ukończenie budowy | początek XX wieku | ||
Pierwszy właściciel | |||
Położenie na mapie Chorzowa ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Zespół szybu Elżbieta w Chorzowie – murowane zabudowania zlikwidowanego szybu Elżbieta Kopalni Węgla Kamiennego Król z początku XX wieku w Chorzowie, wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego[1].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Chorzow_Elzbieta_portiernia.jpg/220px-Chorzow_Elzbieta_portiernia.jpg)
Pierwotna nazwa szybu to Heinrich, Thomas[2][3] lub Meitzen[4] (od nazwiska dawnego dyrektora kopalni Król, Volkmara Meitzena[5] ). Szyb Elisabeth (wariant nazwy: szyb Elżbiety[6] ) był szybem wentylacyjnym[7][8] i materiałowym (drzewnym)[5] . Miał on głębokość 189 metrów i średnicę 3,5 metra. Był w użytku do 1982 lub 1984 roku[8] . Został zlikwidowany przez zasypanie[4] .
Zespół budynków powstał na początku XX wieku na potrzeby kopalni węgla kamiennego König[3], zależnie od źródeł - w 1908 roku[8] , w latach 1911–1912[1][5] , bądź w latach 1913-1914[4] . Został zaprojektowany przez mistrza budowlanego Hermanna Tschentschera[5][4] . Wchodził w skład Pola Wschodniego (Ostfeld) Kopalni Węgla Kamiennego Król[8][4] . Pomiędzy szybem Prezydent kopalni Prezydent a szybem Elisabeth/Elżbieta jeździła kolejka wąskotorowa, zlikwidowana w latach 80. XX wieku[5] . W 1994 roku wieża szybowa przeszła w ręce prywatne. Została ona zrewitalizowana i spełnia obecnie funkcje restauracyjne[5] jako Centrum Imprez Okolicznościowych „Szyb Elżbiety”[9].
Architektura
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Chorz%C3%B3w_szyb_El%C5%BCbieta_DSC_7581.jpg/220px-Chorz%C3%B3w_szyb_El%C5%BCbieta_DSC_7581.jpg)
Budynki przypominające zameczek[5] powstały w stylu neogotyku epoki romantyzmu[8] , zostały wykonane z cegły i potynkowane (imitacja rustykalnego kamienia[5] ), mury wieńczą attyki krenelażowe[5][4] . W skład zabytkowego zespołu wchodzą: wieża z budynkiem nadszybia, budynek sprężarek i maszyny wyciągowej, rozdzielnia, szatnia i portiernia[1].
Bardzo zbliżonymi stylistycznie zabudowaniami było nadszybie szybu Wandy z 1911 roku, przy ulicy Katowickiej w Chorzowie, rozebrane z powodu szkód górniczych[5] .
Przypisy
- ↑ a b c d Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ Jaros 1962 ↓, s. 85.
- ↑ a b Szyb „Elżbieta” w Chorzowie. Polska Organizacja Turystyczna. [dostęp 2018-08-12].
- ↑ a b c d e f Wieczorek 2003 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j Lapski 2014 ↓.
- ↑ Polskie Kopalnie Skarbowe ↓.
- ↑ Jaros 1962 ↓, s. 129.
- ↑ a b c d e Zabytki… ↓.
- ↑ Kontakt. Szyb Elżbiety. [dostęp 2017-08-18].
Bibliografia
- Jerzy Jaros: Historia kopalni Król w Chorzowie (1791-1945). Katowice: Wydawnictwo Górniczo-Hutnicze, 1962.
- Adam Lapski: Spacery ulicami Chorzowa (Monografia ulic miasta z opisem zabytków i miejsc godnych uwagi). Chorzów: 2014.
- Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku. Spółka Dzierżawna.. 1924, s. 14.
- Edward Wieczorek: Kopalnia jak zamek. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK Katowice, 2003. [dostęp 2017-01-08].
- Zabytki województwa katowickiego. Gliwice: Pracownia Konserwatorska „abc Akant” / „Wokół Nas” / agencja reklamowa „Perfect”, 1992, s. 34.
Linki zewnętrzne
- Strona restauracji mieszczącej się w zespole szybu Elżbiety
- https://www.chorzow-mbp.sowa.pl/sowacgi.php?KatID=2&typ=repl&plnk=q__Szyb+El%C5%BCbieta&sort=byscore&view=1 (Bibliografia Chorzowa, hasło: Szyb Elżbieta)