Zwalony most w Kruklankach
![]() Kruklanki-zwalony most na Sapinie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Grądy Kruklaneckie k. Kruklanek | ||
pierwszy most, ceglany od ok. 1908 do 1924 | |||
Przeszkoda | rzeka Sapina | ||
Długość | 85 m | ||
Wysokość | 17 m | ||
Liczba torów 1435 mm | 1 | ||
Liczba przęseł | 5 | ||
Data budowy | ok. 1908 | ||
Data zburzenia | zachodnie przęsło 20 sierpnia 1914; cały most 1924 | ||
drugi most, żelbetowy od 1924 do 1945 | |||
Przeszkoda | rzeka Sapina | ||
Długość | 85 m | ||
Wysokość | 17 m | ||
Liczba torów 1435 mm | 1 | ||
Liczba przęseł | 5 | ||
Data budowy | 1924 | ||
Data zburzenia | 8 września 1945 | ||
Położenie na mapie gminy Kruklanki ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu giżyckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Ruiny mostu kolejowego w Grądach Kruklaneckich (niem. Zerstörte Eisenbahnbrücke), nazywane potocznie zwalonym mostem – wysadzony most kolejowy z 1924 roku w Grądach Kruklaneckich koło Kruklanek, w powiecie giżyckim.
Przed wojną most wchodził w skład infrastruktury kolejowej na linii łączącej Kruklanki z Oleckiem. Nazywany jest również wysadzonym lub zburzonym mostem.
Położenie
Ruiny są położone nad rzeką Sapiną, 1,2 km na południe od centrum wsi Kruklanki, na terenie należącym administracyjnie do jej przysiółka – Grąd Kruklaneckich. Nieopodal mostu rozciąga się jezioro Patelnia wraz z okalającymi je lasami Kruklińskimi.
Historia
Dzieje przeprawy kolejowej nad Sapiną w tym miejscu sięgają okolic roku 1908, kiedy uruchomiono połączenie kolejowe łączące stację kolejową Kruglanken i Margrabowa. Teren, przez który biegła, stanowił pole do popisu dla inżynierów muszących zmierzyć się z nierównościami powierzchni tej części Mazur: pagórkami, dolinami, wąwozami, rzekami. Z tego powodu na tej trasie występują wysokie nasypy i głębokie wykopy. Jednym z największych problemów stanowiła przeprawa przez Sapinę, wiodącą swoje wody po dnie głębokiej doliny. Postanowiono, że wybudowany zostanie pięcioprzęsłowy most konstrukcji ceglanej, o wysokości ok. 17 m i długości 85 m. Filary zostały ozdobione okładzinami z granitu[1]. Budowę ukończono w 1908 roku i od 15 września tego roku służył pociągom jadącym do Olecka lub z powrotem.
Przeprawa służyła parowozom przez niespełna 6 lat, do 1914 roku, kiedy obszar ten został objęty działaniami wojennymi. 20 sierpnia niemieccy saperzy wysadzili zachodnie przęsło mostu, aby uniemożliwić przejazd rosyjskim transportom. W tym czasie same Kruklanki znalazły się na linii frontu i toczyły się o nie walki pomiędzy stroną niemiecką i rosyjską, w wyniku czego ucierpiała m.in. infrastruktura kolejowa, w tym kompleks dworca kolejowego.
Niemal natychmiast po odbiciu wsi przez Niemców przystąpiono do odbudowy zniszczonych torowisk, w tym i przęsła mostu w Grądach. W jego miejsce skonstruowano tymczasową drewnianą konstrukcję wzmocnioną dwuteownikami[1], jednak ruch na linii do Olecka przywrócono dopiero 4 kwietnia 1915. Przęsło odbudowano całkowicie prawdopodobnie w 1917 roku. W takim stanie most służył przez kolejne 6 lat.
W 1923 roku natrafiono na kolejne problemy natury technicznej. Okazało się, że w wyniku działań wojennych w sierpniu 1914 roku poważnie naruszono ceglaną konstrukcję jednego filaru i dwóch przęseł mostu, przez co groził on katastrofą. Pomimo rosnącej inflacji w Niemczech, postanowiono rozebrać most, a w jego miejsce wybudować nowy z żelbetu. Starą przeprawę rozebrano w bardzo szybkim tempie z użyciem materiałów wybuchowych. Budowę nowej konstrukcji ukończono w lipcu 1924 roku[1]. W stosunku do poprzedniej uzyskała ona poszerzone przęsła, a całość odciążono ozdobnymi otworami. Ten most przetrwał w nienaruszonym stanie aż do końca wojny.
Tuż przed wycofaniem się wojsk niemieckich w 1945 roku most został zaminowany. Ładunki wybuchowe założono w środkowym filarze mostu, a detonator umieszczono w schronie na górującym nad konstrukcją wzgórzu, łącząc je ze sobą za pomocą zakopanego w ziemi i zamaskowanego kabla[2]. Niemcy nie zdążyli go jednak wysadzić, a przybyła w ślad za nimi Armia Czerwona nie odkryła ani trotylu w filarze, ani zapalnika w bunkrze. Most został wysadzony 8 września 1945 roku, jednak nie wiadomo, kto i dlaczego to zrobił, ponieważ szyny i nawierzchnię z prawie wszystkich lokalnych linii kolejowych, w tym i z połączenia Kruklanki-Olecko, zrabowano między marcem a czerwcem, więc sam most był już nieużytkowany przez pociągi[3]. Według ludowego przekazu uczynili to sami mieszkańcy Kruklanek, którzy rozsierdzeni szabrownictwem Czerwonoarmistów postanowili zniszczyć most, aby uniemożliwić, a przynajmniej opóźnić, wywóz majątku i mienia pociągami do ZSRR[1].
W wyniku eksplozji istnieć przestały dwa środkowe filary i trzy przęsła. Dodatkowo wybuch zniszczył oba przyczółki mostu. Zachodnie przęsło i filar dość dobrze zniosły wybuch i pozostały w nienaruszonym stanie, natomiast wschodnie przęsło uległo załamaniu w połowie, a w wyniku prawie całkowitej destrukcji podtrzymującego go filaru oparło się na jego zgliszczach, praktycznie dotykając ziemi. Gruz powstały po wybuchu do dziś spoczywa tam, gdzie upadł, a fragmenty spoczywają nawet na dnie Sapiny.
Dziś
Po wojnie ruiny urosły do rangi atrakcji turystycznej i są bardzo chętnie uczęszczane przez turystów. W tym celu w pobliżu przęsła wschodniego postawiono altanę piknikową z miejscem na ognisko[4]. Dzięki drewnianej kładce można przedostać się na drugi brzeg, do zachowanego fragmentu zachodniego. Zostały także wylane betonowe schody, aby było łatwiej wejść na strome, wysokie nasypy. Zarówno one, jak i most, stanowią dobry punkt widokowy na jezioro Patelnia i niektóre fragmenty Kruklanek.
Galeria
- Zachowane przęsła mostu – zachodnie i wschodnie
- Stalaktyty i wystające z konstrukcji pręty zbrojeniowe
- Widok na most od strony wysadzonego, zachodniego przyczółka
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d RobertR. Klimek RobertR., WojciechW. Różewicz WojciechW., AndrzejA. Sulej AndrzejA., Gmina Kruklanki - historia i przyroda, Mantis, 2009, ISBN 978-83-926182-7-0 .
- ↑ Zwalony most w Kruklankach - Atrakcje Mazury [online], atrakcje.mazury.pl [dostęp 2021-04-26] (pol.).
- ↑ Kolejowy szlak połamanych semaforów Giżycko-Kruklanki IX 2004 © Cezary Markiel [online], www.starejuchy.pl [dostęp 2021-04-26] .
- ↑ Atrakcje turystyczne - Zwalony most - Gmina Kruklanki [online], www.kruklanki.pl [dostęp 2021-04-26] .
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia mostu na przestrzeni lat