Fort San Lucian
![]() Wieża św. Lucjana, najstarsza część Fortu San Lucian | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Lokalizacja | Marsaxlokk | ||
Część | |||
Typ | Wieża obserwacyjna | ||
Data budowy | 1610—1611[1] (wieża) | ||
Data eksploatacji | 1610—1885 | ||
Wydarzenia | Najazd na Żejtun (1614) | ||
Położenie na mapie Malty ![]() | |||
Położenie na mapie Morza Śródziemnego ![]() | |||
![]() | |||
|
Fort San Lucian (malt. Forti San Luċjan), znany również jako Wieża św. Lucjana (malt. Torri ta' San Luċjan, ang. Saint Lucian Tower) lub Fort Rohan (malt. Forti Rohan) – duża, silnie ufortyfikowana wieża obserwacyjna oraz fort poligonalny w Marsaxlokk na Malcie.
![Mapa Fortu San Lucian współcześnie](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Fort_San_Lucian_map.png/250px-Fort_San_Lucian_map.png)
Pierwotna wieża została zbudowana za czasów wielkiego mistrza Kawalerów maltańskich Alofa de Wignacourt, w okresie pomiędzy latami 1610–1611. wieże Wignacourta różnią się od wież Lascarisa oraz wież De Redina. Nie są prostymi wieżami obserwacyjnymi, a w zasadzie sporymi fortyfikacjami, umożliwiającymi stawianie oporu i stanowiącymi schronienie dla załogi. Bateria artyleryjska została dobudowana około roku 1715, w latach 1790. cały kompleks został zmodernizowany do poziomu fortu. W latach 1870. istniejący fort został przebudowany przez Brytyjczyków na fort poligonalny.
Wieża św. Lucjana jest drugą co do wielkości, po wieży św. Tomasza, wieżą strażniczą na Malcie. Dziś, wieża i fort mieszczą Malta Aquaculture Research Centre.
Historia
Wieża i bateria
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/St._Lucian_Tower_%26_Battery_map.png/220px-St._Lucian_Tower_%26_Battery_map.png)
Wieża Św. Lucjana została zbudowana w latach 1610–1611 na wysuniętym cyplu wewnątrz zatoki Marsaxlokk, na zachodniej części wyspy Malta. Projekt jest bardzo podobny do wieży Wignacourta w Saint Paul’s Bay, lecz w dużo większej skali. Twierdzi się, że zaprojektowana została przez maltańskiego architekta Vittorio Cassara[2], lecz jest to dyskusyjne, gdyż Cassar prawdopodobnie już nie żył, gdy rozpoczynano budowę wieży[3]. Wieża znajduje się pomiędzy miejscowościami Marsaxlokk a Birżebbuġa.
Wieża św. Lucjana została po raz pierwszy wykorzystana w walce w lipcu 1614 roku, kiedy otworzyła ogień do floty tureckiej, chcącej wylądować w zatoce Marsaxlokk. Turcy wycofali się i wylądowali w zatoce św. Tomasza, splądrowali kilka miasteczek i pól uprawnych, zanim lokalna militia zmusiła ich do odwrotu. Wydarzenie to znane jest jako najazd na Żejtun[4].
Wieża posiadała pierwotnie 6 dział, amunicję i inne uzbrojenie. Wewnątrz murów znajdowała się mała kaplica, z tytularnym obrazem przedstawiającym męczeństwo św. Lucjana. W roku 1799 obraz został przeniesiony do kościoła parafialnego w Tarxien. Po zbudowaniu wież de Redina, w polu widzenia znajdowała się Wieża Delimara oraz Wieża Bengħisa. Obie zostały później zburzone.
W roku 1715 do wieży dobudowano półokrągłą baterię z blokhauzem w kształcie strzały.
Fort Rohan
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Fort_Rohan_map.png/220px-Fort_Rohan_map.png)
W latach 1792—1795 wieża i bateria zostały otoczone przez rów i zamknięte wewnątrz umocnienia (entrenchment). Projekt przebudowy wykonał wojskowy inżynier Antoine Étienne de Tousard, i cały kompleks został przemianowany na Fort Rohan, na cześć aktualnie rządzącego Wielkiego Mistrza Emmanuela de Rohan-Polduc.
W czasie francuskiej inwazji na Maltę w roku 1798, fort Rohan, dowodzony wtedy przez rycerza Laguérivière, był jednym z kilku fortów, które stawiły mocny opór siłom inwazyjnym[5]. Kiedy Zakon opuścił Maltę, nazwa „Fort Rohan” przestała być używana, i zaczęto na powrót używać nazwy „Wieża św. Lucjana” lub „Fort San Lucian”[6].
Umocnienie i reduta
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/St._Lucian_Entrenchment_%26_Redoubt_map.png/220px-St._Lucian_Entrenchment_%26_Redoubt_map.png)
Podczas blokady Francuzów (1798–1800), fort Rohan został wybrany przez Brytyjczyków (będących sojusznikami maltańskich powstańców przeciwko Francuzom) jako zastępcza baza i punkt ewakuacyjny wojsk brytyjskich, w razie przybycia francuskich sił pomocniczych. W tym celu zbudowane zostało entrenchment – umocnienie św. Lucjana, biegnące od pobliża baterii Ferretti do reduty Vendôme, skutecznie odcinając cypel, na którym stoi wieża, od reszty wyspy. Umocnienie zostało zbudowane w roku 1799 przez wojsko brytyjskie, przy pomocy maltańskiego inżyniera wojskowego Matteo Bonavii. Reduta w kształcie diamentu, znana jako reduta św. Lucjana, zbudowana została w pewnej odległości od umocnienia, aby osłaniać wycofujące się wojsko. Tak reduta, jak i umocnienie zostały zburzone po blokadzie; dziś nie można znaleźć po nich śladu[7].
Fort San Lucian
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Malta_StLucian_four.jpg/220px-Malta_StLucian_four.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Malta_StLucian_five.jpg/220px-Malta_StLucian_five.jpg)
Kiedy Malta przeszła na dobre pod kontrolę Brytyjczyków, zaczęli oni poszerzać fort, i oryginalna wieża stała się teraz rdzeniem wiktoriańskiej twierdzy. W latach 1872–1878, bateria, ogrodzenie i schody wiodące do wieży zostały rozebrane. Zamiast tego zbudowany został fort poligonalny z kompletną instalacją, nazwany teraz Fort San Lucian. Został otoczony kaponierami, posiadał wgłębioną bramę oraz krętą rampę wejściową. Od strony morza wieża została przedłużona do formy niskiej baterii, z trzema dużymi kazamatami, skierowanymi frontem na przeciwny brzeg zatoki Marsaxlokk, na Fort Delimara. Fort był uzbrojony w działa RML 10 cali 18 ton(inne języki). Fort San Lucian stanowił część sieci fortów broniących zatoki Marsaxlokk, w skład której wchodziły również Fort Delimara, Fort Tas-Silġ oraz Fort Benghisa[8].
Fort został wycofany z użytkowania w roku 1885, lecz w okresie pomiędzy II wojną światową a latami 1960. był używany jako skład bomb Royal Air Force. W czasie „zimnej wojny” w forcie San Lucian prawdopodobnie przechowywana była broń jądrowa[9]. W pewnym czasie fort był też używany jako więzienie wojskowe. Przekazany został rządowi Malty po uzyskaniu przez nią niepodległości w roku 1964[10].
Wieża została wpisana na Listę Zabytków 1925[11].
Współcześnie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_il-Qajjenza_-_St._Lucian_Tower_-_Malta_Aquaculture_Research_Centre_02_ies.jpg/220px-Malta_-_Birzebbuga_-_Triq_il-Qajjenza_-_St._Lucian_Tower_-_Malta_Aquaculture_Research_Centre_02_ies.jpg)
Po przekazaniu fortu władzom Malty, zarządzanie nim przejął Uniwersytet Maltański, pierwotnie Wydział Architektury, później zaś powstała tam Stacja Biologii Mórz. W roku 1988 został przekazany do Ministerstwa Rolnictwa i Rybołówstwa, w celu umieszczenia tam National Aquaculture Centre, znanego dziś jako Malta Aquaculture Research Centre. Pozostaje w jego rękach do dziś[10], chociaż rząd rozważa jego przeniesienie[9].
Fort jest generalnie w dobrym stanie, choć od czasu umieszczenia w nim centrum morskiego, powstały pewne uszkodzenia[12]. Rów obronny jest trochę zarośnięty, kazamaty są puste, działa dawno zniknęły. Kiedy aktualny najemca opuści fort, możliwe jest, że zostanie on odrestaurowany i stanie się atrakcją turystyczną[9].
Fort i wieża są dostępne do zwiedzania dla osób indywidualnych i małych grup (2-5 osób) w soboty rano. Większe grupy mogą umawiać termin zwiedzania fortu[13]. Wieża i fort zostały wpisana na listę National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands[1][14].
W popkulturze
- Wieża jest opisana w książce o fikcyjnej akcji Il-Misteru ta' San Luċjan (Tajemnica Świętego Lucjana), autorstwa Charlesa Casha, wydanej w roku 1997
- Wieża została przedstawiona na znaczku Suwerennego Zakonu Maltańskiego z roku 1972[15], oraz na znaczku Malty z roku 2006.[16]
Przypisy
- ↑ a b St Lucian Tower. National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2014-12-15]. (ang.).
- ↑ Michael J. Schiavone: Dictionary of Maltese Biographies Vol. 1 A-F. Pietà: Pubblikazzjonijiet Indipendenza, 2009, s. 534. ISBN 978-99932-91-32-9. (ang.).
- ↑ Stephen C. Spiteri. In Defence of the Coast (I) – The Bastioned Towers. „Arx - International Journal of Military Architecture and Fortification”, s. 24–33, 2013. [dostęp 2015-04-30]. (ang.).
- ↑ Raymond Agius: Walk around the coast of Malta - 'from tower to tower'. agius.com, 05.2012. [dostęp 2015-04-30]. (ang.).
- ↑ Notice sur l'occupation de Malte en 1798, par l'Armée Française. Réponse à une assertion avancée par M. de Conny dans son Histoire de la Révolution Française. Paryż: Librairie de Paulin, 1843, s. 27. (fr.).
- ↑ St Lucian Fort. Mare Nostrum. [dostęp 2014-08-31]. (ang.).
- ↑ Stephen C. Spiteri. Maltese ‘siege’ batteries of the blockade 1798–1800. „Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification”, s. 45–46, 05.2008. [dostęp 2015-04-19]. (ang.).
- ↑ Charles Debono: Coastal Towers. Mellieha.com the vilage inside out. [dostęp 2014-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-10)]. (ang.).
- ↑ a b c Relocation of National Aquaculture Centre should be top priority - FWA. [w:] Times of Malta [on-line]. 2013-07-27. [dostęp 2015-04-30]. (ang.).
- ↑ a b History of Fort San Lucjan. Ministry for Sustainable Development, the Environment and Climate Change. [dostęp 2015-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)]. (ang.).
- ↑ Protection of Antiquities Regulations 21st November, 1932 Government Notice 402 of 1932, as Amended by Government Notices 127 of 1935 and 338 of 1939.. Malta Environment and Planning Authority. (ang.).
- ↑ Joe Minuti: Fort San Lucjan. [w:] Times of Malta [on-line]. 2003-08-20. [dostęp 2015-04-30]. (ang.).
- ↑ Torri ta' San Lucjan (Fort St Lucian). Malta Bulb. [dostęp 2014-08-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-04)]. (ang.).
- ↑ Fort San Luċjan. National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2014-12-15]. (ang.).
- ↑ Emissione 18 – Antichi Castelli dell’Ordine. orderofmalta.int. [dostęp 2015-04-30]. (ang.).
- ↑ Castles & Towers. MaltaPost. [dostęp 2015-04-22]. (ang.).
Bibliografia
- Alison Hoppen, The fortification of Malta by the Order of St. John 1530-1798, Scottish Academic Press, Great Britain, 1979.
- Charles Stephenson, The Fortification of Malta 1530-1945, Osprey Publishing, 2004, ISBN 978-1-84176-693-5.
Linki zewnętrzne
- Malta's coastal watch towers (ang. )
- p
- d
- e
- p
- d
- e
Zbudowane przez Zakon Maltański |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Zbudowane przez Wielką Brytanię |
|
- p
- d
- e
Wieże Wignacourta | |
---|---|
Wieże Lascarisa | |
Wieże de Redina | |
Tour-Reduit | |
Inne |
- ^ Zburzona / Zrujnowana