19 Batalion Celny
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1921 | ||
Rozformowanie | 1922 | ||
Tradycje | |||
Rodowód | 1/VIII batalion wartowniczy | ||
Kontynuacja | |||
Dowódcy | |||
Pierwszy | kpt. Paweł Błaszkowski | ||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Wejherowo[1] | ||
Formacja | Bataliony Celne | ||
Podległość | Główna Komenda Batalionów Celnych | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg/240px-Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Rozmieszczenie_19_batalionu_celnego_w_1921.png/240px-Rozmieszczenie_19_batalionu_celnego_w_1921.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Szkic_19_batalionu_celnego_Cieszyn.jpg/240px-Szkic_19_batalionu_celnego_Cieszyn.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Szkic_19_batalionu_celnego_Nadw%C3%B3rna.jpg/240px-Szkic_19_batalionu_celnego_Nadw%C3%B3rna.jpg)
19 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 19 batalion celny powstał w granicach DOG Pomorze, a zorganizowano go na bazie 1/VIII batalionu wartowniczego[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to jego uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych, zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu, przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921, Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 4 kompanię, a 18 batalion celny swoją 1 kompanię do 19 batalionu celnego w Cieszynie[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8]. 15 lutego 1922 19 batalion został zluzowany przez 17 batalion celny i niedługo potem przetransportowany do Nadwórnej.
19 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną 30 lipca 1922 o 12:00[9] . W sierpniu został przeznaczony do wzmocnienia granicy wschodniej i przegrupowany z Nadwórnej do Korotycz do dyspozycji Wojewody Poleskiego. Zluzował pododdziały 1 batalionu celnego[9] . Ten ostatni przeszedł do odwodu Komendy Głównej BC „celem gruntownego przeszkolenia i zdyscyplinowania”[10]. Wykonując rozkaz Głównej Komendy Straży Granicznej nr 27 z 21 października 1922, w dniu 3 listopada komenda 19 batalionu SG została przeniesiona z Korotycz do Ozdamicz[11].
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[4]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[12]. 19 batalion celny przemianowany został na 19 batalion Straży Granicznej.
Osobny artykuł: 19 batalion Straży Granicznej.
Służba celna
17 maja 1921 Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 19 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Kolebki do Boszpola. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Wejherowie[13].
Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].
W kwietniu 1922 bataliony celne będące na terenie DOG Lwów otrzymały zadanie chronić w rejonie swojej odpowiedzialności wiadukty, mosty kolejowe i dworce. Zadanie taki otrzymał także 19 batalion celny w Nadwórnej[16].
- Sąsiednie bataliony
21 batalion celny w Tczewie ⇔ 3 batalion celny w Kościerzynie – VI 1921[17]
Kadra batalionu
- Dowódcy batalionu
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|---|
kpt. | Paweł Błaszkowski[1] | VI 1921[18] | |
mjr | Wincenty Dziewulski[1] | od X 1921 | |
kpt. | Robert Rubitzki[1] | od VI 1922 | |
kpt. | Aleksander Sturomski[1] | od VIII 1922 |
Struktura organizacyjna
Ordre de Bataille 19 batalionu celnego w Wejherowie na dzień 1 czerwca 1921[18] | ||||
---|---|---|---|---|
kompanie | 1. Chylonia | 2. Chłapowo | 3. Krokowo | 4. Góra |
dowódcy | ppor. Marian Kabziński | por. Feliks Chociszewski | por. Zygmunt Baluk | por. Adam Staniszewski |
placówki | Chylonia | Chłapowo | Krokowo | Góra |
Orłowo | Wielka Wieś | Żarnowiec | Tyłowo | |
Gdynia | Rozewie | Nadole | Warszkowo | |
Mechlinki | Ostrowo | Kartoszyn | Zamostne | |
Rzucewo | Karwia | Czymanowo | Zelewo | |
Rewa | Karwia Błota | Dębek | Strzebielin | |
Ordre de Bataille 19 batalionu celnego w Nadwornej na dzień 1 marca 1922[18] | ||||
kompanie | 1. Pasieczna | 2. Sławsko | 3. Pniów | 4. Dolina |
dowódcy | por. Wacław Teodorczyk | por. Robert Rubitzki | por. Zygmunt Baluk | por. Celma |
placówki | Pasieczna | Sławsko | Pniów | Dolina |
Rafajłowa | Hoszczowane | Nadwórna | Seneczów | |
Wolosianko | Wyszków | |||
Jelonkowate | Beskid Klauza | |||
Rożanka | Lwica Klauza | |||
Ludwikówka |
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 13.
- ↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 124.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.
- ↑ a b Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 75.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 18.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 19.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 20.
- ↑ a b Organizacja batalionów celnych ↓.
- ↑ Materiały dotyczące dyslokacji IWGW ↓, s. 28.
- ↑ Materiały dyslokacyjne SG ↓, s. 48.
- ↑ Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 5.
- ↑ Materiały dotyczące dyslokacji 3 bc ↓, s. 4.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 72.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 73.
- ↑ Ochrona granicy 10 bc ↓, s. 7.
- ↑ WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000
- ↑ a b c OdeB batalionów celnych ↓, s. 19bc.
Bibliografia
- Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
- Henryk Dominiczak: Granica polsko-niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
- Bogusław Polak: Z dziejów polskich formacji granicznych 1918−1839. Studia i materiały. T. I. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909484-0-0.
- TeresaT. Prengel-Boczkowska TeresaT., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2009 .
- Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- . Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Materiały dotyczące ochrony granicy na odcinku 10 batalionu celnego → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Materiały dotyczące dyslokacji Inspektoratu Wojskowego Granicy Wschodniej Województwa Poleskiego, 1921–1922 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin
- Materiały dotyczące spraw dyslokacyjnych:przeniesienia siedzib komend, baonów, obszary odcinków granicznych, 1922–1923 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- p
- d
- e