4 Batalion Celny
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1921 | ||
Rozformowanie | 1922 | ||
Tradycje | |||
Rodowód | 1/III batalion wartowniczy | ||
Kontynuacja | |||
Dowódcy | |||
Pierwszy | mjr Aleksander Potrykowski | ||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Praszka (VII 1921 – IV 1922)[1](?) | ||
Formacja | Bataliony Celne | ||
Podległość | Główna Komenda Batalionów Celnych | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg/250px-Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg)
4 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 4 batalion celny powstał na bazie 1/III batalionu wartowniczego stacjonującego w Okręgu Generalnym „Kielce”[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 2 kompanię do 4 batalionu celnego w Ostrowach[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8].
W listopadzie 1921 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[9]. Batalion wszedł w strukturę 2 Brygady Celnej[10].
W połowie 1922 batalion został zluzowany przez jednostki Straży Celnej i przedyslokowany na wschodnią granicę[11].
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[4]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[12]. 4 batalion celny przemianowany został na 4 batalion Straży Granicznej.
Osobny artykuł: 4 batalion Straży Granicznej.
Służba celna
17 maja 1921 Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 4 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Kamieńska do Niezdary. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Częstochowie[13].
Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].
- Sąsiednie bataliony
5 batalion celny w Praszce ⇔ 9 batalion celny w Oświęcimiu – VI 1921[16]
- 43 batalion celny ⇔ ? − VIII 1922
Kadra batalionu
- Dowódcy batalionu
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|---|
mjr | Aleksander Potrykowski[1] | do IV 1921 | |
mjr | Zygmunt Krudowski[1] | IV 1921 – VI 1921 | dowódca Baonu Celnego Nr 5 od I 1921 do II 1922 |
płk | Władysław Artur Paweł Morawski[1][17] | do 13 VII 1921[18] | dyspozycja dowódcy OGen. „Kielce” |
mjr piech. | Julian Żaba[1] | od 13 VII 1921[18] | |
kpt | Kiewo[1] | VIII 1921 – X 1921 | |
kpt. | Stefan Władysław Iskierko[19] | wz. do 15 X 1921[20] | |
ppłk | Józef Reutt[1] | 15 X 1921[20] – X 1922 |
Struktura organizacyjna
Ordre de bataille 4 batalionu celnego w Sosnowicach na dzień 1 czerwca 1921[11] | ||||
---|---|---|---|---|
kompania | 1. Bobrowniki | 2. Hutki | 3. Czeladź | 4. Gniazdów |
dowódcy | ppor. Bronisław Popiel | ppor. Wacław Zabiełło[21] | ppor. Aleksander Brak | ppor. Bazyli Pigiel[17] |
placówki | Żychcice | Rudnik Mały | Modrzejów | Zendek |
Bobrowniki | Starcza | Radocha | Cynków | |
Wymysłów | Hutki | Leśniczówka | Gniazdów | |
Niezdara | Leśniaki | Milowice | Mżyki | |
Przysiek | Czteropopy | Sitarze | Sielec | |
Czeladź | Huczka | |||
Boleradz | ||||
Jowisz | ||||
OdeB 4 batalionu celnego w Ostrowy na dzień 1 grudnia 1921[11]: | ||||
kompania | 1. Zendek | 2. Hutki | 3. Herby | 4. Gniazdów |
placówki | Lubicz-Cynków | Leśniaki | Łepki | Huciska |
Zendek | Hutki | Herby | Siedlec | |
Przysiek | Starcza | Mżyki | ||
Kocot | Rudnik Mały | Cztery Kopy | Gniazdów | |
Cynków | ||||
OdeB 4 batalionu celnego w Miejszogole na dzień 1 października 1922[11]: | ||||
kompania | 1. Kiejdaniele[a] | 2. Burkile[b] | 3. Jawniuny[c] | 4. Bujwidy[d] |
placówki | Podubinka[e] | Wesołowka[f] | Plikiszki[g] | Guderost[h] |
Pokirna | Maksztyszki[i] | Kiernówka[j] | ||
Bildziuny[k] | Burkiła | Grabiały[l] | ||
Jakubańce[m] | Markuńce[n] | Jawniuny | Białozoryszki[o] | |
Janiszki[p] | Elnokumpje[q] | Powasarele[r] | ||
Szurmańce[s] |
Uwagi
- ↑ wieś Kajdanele, gmina Niemenczyn, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Burkiła, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Jawniuny, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Bujwidy, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Podubinka, gmina Podbrodzie, powiat święciański, województwo wileńskie
- ↑ wieś Wesołówka I, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Plikiszki, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ zaścianek Gudorojście, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Naksztyszki, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ dwór Kiernowek, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Maldziuny, gmina Podbrodzie, powiat święciański, województwo wileńskie
- ↑ wieś Grabały, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Jakubańce, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Markuńce, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Białozoryszki, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ zaścianek Janiszki, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Elnakumpie, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Powaserele, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Sjurmańce, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 12.
- ↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 124.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.
- ↑ a b Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 75.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 18.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 19.
- ↑ Polak 1998 ↓, s. 20.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 26.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 74.
- ↑ a b c d OdeB batalionów celnych ↓, s. 4bc.
- ↑ Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 5.
- ↑ Materiały dotyczące dyslokacji 3 bc ↓, s. 4.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 72.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 73.
- ↑ WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000
- ↑ a b Spis oficerów 1921 ↓, s. 93.
- ↑ a b Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 78 z 13 lipca 1921, pkt 4.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 96.
- ↑ a b Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 122 z 15 października 1921, pkt 1.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 162.
Bibliografia
- Rozkazy Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce”. [dostęp 2018-05-08].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
- Henryk Dominiczak: Granica polsko-niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
- Bogusław Polak: Z dziejów polskich formacji granicznych 1918−1839. Studia i materiały. T. I. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909484-0-0.
- TeresaT. Prengel-Boczkowska TeresaT., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2009 .
- Ordre de bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- . Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- p
- d
- e