17 Batalion Celny
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1921 | ||
Rozformowanie | 1922 | ||
Tradycje | |||
Rodowód | 4/VII batalion wartowniczy | ||
Kontynuacja | |||
Dowódcy | |||
Pierwszy | kpt. Leon Moszczeński | ||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Leszno[1] | ||
Formacja | Bataliony Celne | ||
Podległość | Główna Komenda Batalionów Celnych | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg/250px-Bataliony_celne_w_czerwcu_1921.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Rozmieszczenie_17_baonu_celnego_w_styczniu_1922.png/250px-Rozmieszczenie_17_baonu_celnego_w_styczniu_1922.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_1_kc.jpg/240px-Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_1_kc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_2_kc.jpg/240px-Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_2_kc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_3_i_4_kc.jpg/240px-Szkic_17_batalionu_celnego_Leszno_3_i_4_kc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/17_batalion_Celny_w_1922.png/250px-17_batalion_Celny_w_1922.png)
17 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 17 batalion celny powstał w granicach DOG Poznań, a zorganizowano go na bazie 4/VII batalionu wartowniczego[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5].
Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 17 batalion celny miał przekazać swoją 1 kompanię do 3 batalionu celnego w Kościerzynie, 2 kompanię do 13 batalionu celnego w Lubawie, 3 kompanię do 16 batalionu celnego w Nowem, a 4 kompanię do 13 batalionu celnego w Lubawie[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8].
W listopadzie 1921 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[9]. 17 batalion celny znalazł się w strukturze 1 Brygady Celnej[10]. W tym też miesiącu dowództwo batalionu przemieściło się do Kościerzyny.
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[4]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[11]. 17 batalion celny przemianowany został na 17 batalion Straży Granicznej.
Osobny artykuł: 17 batalion Straży Granicznej.
Służba celna
Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[12]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[13].
Latem 1922 17 batalion celny przejął od II Litewsko-Białoruskiego batalionu etapowego odcinek Landwarowa[14].
- Sąsiednie bataliony
15 batalion celny w Chodzieży ⇔ 18 batalion celny w Rawiczu – VI 1921[15]
Kadra batalionu
- Dowódcy batalionu
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|---|
kpt. | Leon Moszczeński[1] | VI 1921 – IX 1922[16] |
Struktura organizacyjna
Ordre de bataille 17 batalionu celnego w Lesznie na dzień 1 czerwca 1921[16] | ||||
---|---|---|---|---|
kompanie | 1. Zbąszyń | 2. Wroniawy | 3. Włoszakowice | 4. Bojanowo |
dowódcy | ppor. Władysław Paluszkiewicz | ppor. Wacław Burchardt | ppor. Stanisław Sudolski | por. Władysław Hałas |
placówki | Prądówka | Jarzyniec | Holędry | Tarnowo |
Strzyżewo | Nowa Obra | Filipole | Jabłona | |
Nądnie | Kębłowo | Mrugniew | Szlemsdrowo | |
Nowa Wieś | Solec | Dać Bogi | Trzebosz | |
Wielki Grójec | Mochy | Zbarzewo | Pakówka | |
Wąchabno | Kaszczor | Niechłód | Izbice | |
Mała Wieś | Wijewo | Nowe Długie | Żelice | |
Kopanica | Potrzebowo | Stare Długie | Masłowo | |
Marianowo | Siodmiorki | Przybyszewo | Warszawianka | |
Niewodniki | Kąty | |||
OdeB 17 batalionu celnego w Kościerzynie na dzień 1 stycznia 1922[16]: | ||||
kompanie | 1. Linja | 2. Gowidlino | 3. Parchowo | 4. Przymuszewo |
dowódcy | chor. Stefan Witczak | ppor. Wacław Burchardt | ppor. Stanisław Sudolski | chor. Michał Adamczak |
placówki | Strzebilino | Kamienica | Chośnica | Dywan |
Tępcz | Skrzeszewo I | Jamy | Skoszewo | |
Bożek | Skrzeszewo II | Gołczewo | Prądówka | |
Kętrzyno | Załakowskie-Piętki | Glinowo | Lubnia | |
Tłuczewo | Kowale | Wygoda | Wojsk | |
Wilhemowo | Smolniki | Skwierawy | Glisno | |
Zakrzewo | Dolina Jadwigi | Żelewiec | Łąke | |
Niepoczołowice | Stara Huta | Wzewicze | ||
Kamionka | ||||
Bawernica | ||||
Chośnica | ||||
OdeB 17 batalionu celnego w Cieszynie na dzień 23 lutego 1922 | ||||
kompanie | 1. Strumień | 2. Zebrzydowice | 3. Cieszyn | 4. Ustroń |
dowódcy | ||||
placówki | Podjazd | Rychółd | Otrębów? | Ustroń |
Zarzecze I | Gawliniec | Pogwizdów | Pińczów | |
Zarzecze II | Grabówka | Marchlowice? | Górna Leszna I | |
Zarzecze III | Cisówka | Rzeźnie | Górna Leszna II | |
Zarzecze IV | Marchlowice | Rogocice | Górna Leszna III | |
Strumień dwór | Mizerów | Balina | Jaworniki | |
Zbytków | Kocyce | Pońców | ||
Bąków | Otrębów | |||
OdeB 17 batalionu celnego w Landwarowie na dzień 1 września 1922[17]: | ||||
kompanie | 1. Łodziany[a] | 2. Nowe Troki | 3. Wieliczkowo[b] | 4. Rudziszki |
dowódcy | por. Wojciech Gorczyca | ppor. Wacław Burchardt | ppor. Stefan Wroński | chor. Bronisław Smodlibowski |
placówki | Puchajnie[c] | Miciuny I[d] | Ołsoki[e] | Cegielnia[f] |
Łodziany | Miciuny II | Sejmany[g] | Pupańce[h] | |
Jateluny[i] | Wobiły[j] | Gaj[k] | Bajembały[l] | |
Barcie[m] | Werotniszki[n] | Markieniki[o] | Wilkuszki | |
Józefowo[p] | Pochulanka[q] | Markuciszki[r] | Rudziszki | |
Józefowo |
Uwagi
- ↑ osada Łoździany, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Wieliczkowo, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ zaścianek Puhajnie, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Miciuny, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ osada Ołsoki, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ kolonia Cegielnia, gmina Rudziszki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Sejmany, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Pupańce, gmina Rudziszki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ Majątek Jateluny, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Dobiły, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ zaścianek Gaj, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Bojembały, gmina Rudziszki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Borcie, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ Worotniszki, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Markieniki, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Józefowo, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Pohulanka, gmina Troki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Markuciszki, gmina Rudziszki, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie
Przypisy
- ↑ a b c d e Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 13.
- ↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 124.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.
- ↑ a b Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 75.
- ↑ Polak 1999 ↓, s. 18.
- ↑ Polak 1999 ↓, s. 19.
- ↑ Polak 1999 ↓, s. 20.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 26.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 74.
- ↑ Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 5.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 72.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 73.
- ↑ Ochał 2017 ↓, s. 163.
- ↑ WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000
- ↑ a b c OdeB batalionów celnych ↓, s. 17bc.
- ↑ OdeB batalionów celnych ↓, s. 14bc.
Bibliografia
- Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
- Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
- Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Artur Ochał: Na litewskiej rubieży Brygada KOP Grodno (1929-1939). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017. ISBN 978-83-8098-148-5.
- Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne. Dokumenty organizacyjne. Wybór źródeł. T.1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-84-6.
- TeresaT. Prengel-Boczkowska TeresaT., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2009 .
- Ordre de bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- p
- d
- e